Kết nối dịch vụ bảo vệ trẻ em, không để trẻ đơn độc khi cần giúp đỡ

Khoảng cách giữa dịch vụ và nhu cầu của trẻ

Diễn đàn “Lắng nghe em nói” với chủ đề “Để trẻ em không đơn độc khi tìm kiếm dịch vụ hỗ trợ” do Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển (CWD) phối hợp với Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tổ chức diễn ra vào chiều ngày 29/10, với sự tham gia của đại diện các cơ quan, tổ chức, chuyên gia và học sinh.

Phát biểu tại diễn đàn, bà Dương Thị Ngọc Linh, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển, nhấn mạnh trẻ em có quyền được sống trong môi trường an toàn, được bảo vệ khỏi bạo lực, xâm hại và nhận hỗ trợ khi cần thiết. Tuy nhiên, để những quyền này được bảo đảm trên thực tế, các dịch vụ hỗ trợ cần thực sự tiếp cận được với trẻ đang cần giúp đỡ.

Theo số liệu được bà Dương Thị Ngọc Linh dẫn từ Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em 111 tại chương trình, từ năm 2019 đến thời điểm báo cáo, Tổng đài đã tiếp nhận gần 6 triệu cuộc gọi, ghi nhận hơn 11.000 trường hợp trẻ em bị bạo lực, xâm hại cần can thiệp. Trong đó, có 4.901 trường hợp bạo lực trẻ em và 2.635 trường hợp xâm hại tình dục trẻ em.

Tại diễn đàn, một số liệu khác cũng được nêu: 58% trẻ em từ 10 đến 14 tuổi từng trải qua ít nhất một hình thức bạo lực hoặc kỷ luật thể chất, tinh thần trong gia đình, trong khi chỉ khoảng 6% tiếp cận dịch vụ hỗ trợ.

Những con số này đặt ra yêu cầu không chỉ phát hiện vụ việc mà còn phải tháo gỡ những rào cản khiến trẻ khó tìm kiếm sự giúp đỡ. Nỗi sợ bị đổ lỗi, không được tin tưởng, bị đe dọa hoặc không biết tìm đến ai có thể khiến trẻ tiếp tục im lặng dù đang cần được bảo vệ.

Ông Nguyễn Ngọc Anh, chuyên gia bảo vệ trẻ em của UNICEF tại Việt Nam, cho rằng việc khuyến khích trẻ lên tiếng là cần thiết nhưng chưa đủ, bởi để tìm kiếm sự giúp đỡ, trẻ phải vượt qua nhiều rào cản tâm lý.

“Khi trẻ em trải qua bạo lực và xâm hại thì người lớn chúng ta thường nói là: ‘Hãy lên tiếng! Hãy tìm kiếm sự giúp đỡ!’. Thế nhưng đối với một đứa trẻ, điều đó không hề đơn giản. Trẻ phải vượt qua nỗi sợ hãi, xấu hổ, lo âu, tội lỗi, thậm chí là không được tin tưởng”, ông chia sẻ. 

Theo ông Nguyễn Ngọc Anh, các dịch vụ hỗ trợ cần được tổ chức để trẻ có thể tiếp cận an toàn, được lắng nghe, tôn trọng và kết nối kịp thời với hình thức trợ giúp phù hợp. “Khi trẻ em đã lấy hết can đảm để nói rằng con cần được giúp đỡ, thì chúng ta cũng không thể tiếp tục đặt trách nhiệm tìm đường qua hệ thống hỗ trợ lên vai trẻ em và gia đình”, ông nhấn mạnh.

Cần phối hợp để trẻ được hỗ trợ kịp thời

Tại diễn đàn, các đại biểu chia sẻ những khó khăn trong quá trình tiếp nhận thông tin và hỗ trợ trẻ bị bạo lực, xâm hại. Một số trẻ lo người gây bạo lực trả thù, sợ không được tin tưởng hoặc cho rằng bản thân phải chịu trách nhiệm về những gì đã xảy ra.

Thực tế này đòi hỏi người lớn phải tiếp nhận chia sẻ của trẻ bằng thái độ tôn trọng, không phán xét; đồng thời có phương án bảo đảm an toàn, thay vì chỉ khuyến khích các em lên tiếng.

Từ kinh nghiệm tại Bệnh viện Nhi Trung ương, Thạc sĩ, bác sĩ Lại Thùy Thanh, thành viên Ban Bảo vệ trẻ em của bệnh viện, cho biết trẻ đến khám không phải lúc nào cũng trực tiếp nói mình bị bạo lực hay xâm hại. Một số em có thể biểu hiện qua các triệu chứng như đau đầu, đau bụng kéo dài, khó ngủ, ăn uống kém hoặc có thương tích. Qua thăm khám, nhân viên y tế có thể phát hiện những dấu hiệu bất thường và kích hoạt quy trình bảo vệ trẻ khi cần thiết.

Bên cạnh cơ sở y tế, nhà trường, cơ quan công an và các đơn vị hỗ trợ xã hội cũng giữ vai trò quan trọng trong việc phát hiện, tiếp nhận thông tin và bảo vệ trẻ. Sự phối hợp giữa các bên cần bảo đảm trẻ không phải tự tìm đến từng nơi hoặc kể lại trải nghiệm đau buồn nhiều lần.

Theo thông tin được chia sẻ tại chương trình, trong 19 năm hoạt động, Ngôi nhà Bình yên thuộc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển đã hỗ trợ 1.978 phụ nữ và trẻ em là nạn nhân của bạo lực, xâm hại và mua bán người, đến từ 34 tỉnh, thành phố và 18 nhóm dân tộc. Trẻ em chiếm gần một nửa số người được hỗ trợ. Trong nhóm trẻ em, 76% là nạn nhân của bạo lực gia đình và xâm hại tình dục; số còn lại liên quan đến mua bán người.

Một vấn đề khác được đặt ra là trường hợp gia đình hoặc người giám hộ che giấu sự việc, gây áp lực hay không hợp tác. Theo bà Nguyễn Thị Bích Thùy, cán bộ Phòng Phòng ngừa, điều tra tội phạm mua bán người, Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an, trong những tình huống này, ưu tiên hàng đầu là bảo vệ tính mạng, sức khỏe và sự an toàn của trẻ. Với trường hợp khẩn cấp, lực lượng chức năng có thể phối hợp với cơ sở y tế và đơn vị trợ giúp xã hội để đưa trẻ đến nơi tạm trú an toàn, đồng thời tiến hành xác minh, điều tra theo quy định pháp luật.

Các ý kiến tại diễn đàn cho thấy hỗ trợ trẻ em cần được thực hiện liên tục, từ nhận diện nguy cơ, tiếp nhận thông tin đến can thiệp và hỗ trợ sau đó. Việc kết nối giữa các lĩnh vực y tế, giáo dục, công an và dịch vụ xã hội có ý nghĩa quan trọng để trẻ nhận được sự giúp đỡ phù hợp với hoàn cảnh.

Diễn đàn “Lắng nghe em nói” đặt ra yêu cầu chuyển từ việc khuyến khích trẻ tìm kiếm sự giúp đỡ sang xây dựng hệ thống có khả năng tiếp nhận, kết nối và bảo vệ các em kịp thời. Trong đó, tiếng nói và trải nghiệm của trẻ cần được coi là cơ sở để hoàn thiện các dịch vụ, hướng tới một môi trường an toàn, thân thiện và lấy trẻ em làm trung tâm.