Trẻ em cần được lắng nghe và trao cơ hội sáng tạo trong truyền thông, nghệ thuật

Trong những năm gần đây, quyền tham gia của trẻ em ngày càng được chú trọng trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Trẻ em không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ, chăm sóc mà còn là những chủ thể có tiếng nói, có suy nghĩ và có quyền bày tỏ quan điểm về các vấn đề liên quan đến cuộc sống của mình.

Đặc biệt trong lĩnh vực truyền thông, văn hóa và nghệ thuật, trẻ em có nhiều cơ hội thể hiện bản thân thông qua các hình thức sáng tạo đa dạng như viết, vẽ, biểu diễn nghệ thuật hay tham gia các hoạt động truyền thông dành cho thiếu nhi. Đây được xem là môi trường giúp các em bộc lộ năng khiếu, đồng thời chia sẻ suy nghĩ, ước mơ và góc nhìn của mình về thế giới xung quanh.

Phát biểu tại tọa đàm Quyền tham gia của trẻ em trong lĩnh vực truyền thông và hoạt động văn hóa nghệ thuật, Nghệ sĩ Nhân dân Xuân Bắc – Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho rằng, nghệ thuật không chỉ là không gian giải trí mà còn là con đường giúp trẻ em tiếp cận những giá trị văn hóa, lịch sử và tinh thần của dân tộc.

Theo ông, thông qua nghệ thuật, trẻ em có thể cảm nhận được những giá trị nhân văn sâu sắc, từ những giai điệu dân gian quen thuộc như lời ru của bà, của mẹ cho đến các tác phẩm nghệ thuật đương đại. Khi hiểu và yêu nghệ thuật, các em sẽ biết thưởng thức cái đẹp, đồng thời có thể nuôi dưỡng đam mê để trở thành những tài năng nghệ thuật của đất nước trong tương lai.

“Đây là cơ hội rất tốt để chúng ta đầu tư nghiêm túc hơn vào việc tạo điều kiện cho trẻ em tham gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật”, NSND Xuân Bắc chia sẻ.

Tuy nhiên, theo ông, trong thực tế vẫn tồn tại một nghịch lý. Nhiều phụ huynh sẵn sàng cho con tham gia các hoạt động văn nghệ, biểu diễn trên sân khấu, nhưng khi trẻ bày tỏ mong muốn theo đuổi nghệ thuật như một con đường lâu dài thì không ít gia đình lại tỏ ra e dè. Sự lo ngại về tính bấp bênh của nghề nghiệp nghệ thuật khiến nhiều bậc cha mẹ chưa thực sự ủng hộ ước mơ của con.

NSND Xuân Bắc nhấn mạnh, trong bối cảnh các chủ trương, chính sách về phát triển văn hóa ngày càng được chú trọng, việc nhìn nhận lại vai trò của trẻ em trong lĩnh vực sáng tạo là điều cần thiết. Thực tế cho thấy nhiều em nhỏ sở hữu tư duy sáng tạo rất riêng, thậm chí có những góc nhìn mới mẻ mà người lớn đôi khi chưa kịp nhận ra. Không ít suy nghĩ hồn nhiên của trẻ lại mang đến những gợi mở khiến người lớn phải suy ngẫm.

Ông cũng cho rằng việc tạo điều kiện để trẻ em tiếp cận và tham gia các hoạt động nghệ thuật từ sớm có ý nghĩa rất quan trọng đối với quá trình phát hiện và nuôi dưỡng tài năng. 

“Nếu trước đây những người như họa sĩ Thành Chương không được tạo cơ hội tham gia các hoạt động nghệ thuật và được nuôi dưỡng đam mê từ nhỏ, thì có lẽ hôm nay công chúng cũng khó có được một nghệ sĩ lớn như vậy. Đó chính là lý do việc mở ra nhiều không gian để trẻ em trải nghiệm, sáng tạo và thể hiện mình trong nghệ thuật cần được quan tâm hơn”, NSND Xuân Bắc khẳng định.

Ở góc nhìn của một người làm báo, một người làm truyền thông liên quan đến trẻ em và thường xuyên tư vấn cho phụ huynh trong các vấn đề nuôi dạy con, nhà văn Hoàng Anh Tú (Anh Chánh Văn) cho rằng vai trò của gia đình có ý nghĩa rất lớn trong việc nuôi dưỡng đam mê sáng tạo của trẻ.

Theo ông, nhiều phụ huynh vẫn xem nghệ thuật chỉ là một sở thích tạm thời của con, thay vì nhìn nhận đó như một lĩnh vực có thể được phát triển nghiêm túc. Khi thiếu sự ủng hộ từ gia đình, không ít trẻ em dần từ bỏ ước mơ của mình.

“Đối với trẻ, cha mẹ luôn là khán giả đầu tiên. Các em muốn được thể hiện trước cha mẹ và mong nhận được sự ủng hộ từ gia đình. Nếu không có sự đồng hành đó, rất khó để các em tiếp tục nuôi dưỡng đam mê”, ông nói.​​

Nhà văn Hoàng Anh Tú cũng cho rằng, nhiều bậc cha mẹ vô tình trở thành “giám khảo” của con thay vì là khán giả. Việc phán xét, can thiệp hoặc áp đặt quá nhiều kỳ vọng có thể khiến hành trình sáng tạo của trẻ mất đi sự tự do và sự hồn nhiên vốn có.

Ông cho biết từng chứng kiến nhiều tiết mục của trẻ được xây dựng theo kịch bản của người lớn với mục tiêu đạt sự hoàn hảo trên sân khấu. Tuy nhiên, điều này đôi khi làm giảm đi nét tự nhiên và góc nhìn độc đáo của trẻ.

Theo ông, điều quan trọng là cha mẹ cần tôn trọng quyền được nói, quyền được bày tỏ ý kiến và quyền được sáng tạo của trẻ. Khi được trao cơ hội và không gian phù hợp, trẻ em có thể tạo ra những tác phẩm mang dấu ấn riêng của mình.

Nhà văn Hoàng Anh Tú cũng đánh giá cao việc các tổ chức, cơ quan và đơn vị truyền thông tạo ra những sân chơi dành cho trẻ em. Theo ông, trong quá khứ, nhiều cây bút trẻ đã trưởng thành từ các ấn phẩm thiếu nhi như Hoa Học Trò, Thiếu niên Tiền phong hay Nhi đồng.

Trong bối cảnh hiện nay, việc xây dựng những không gian sáng tạo dành cho trẻ thông qua các cuộc thi, chương trình truyền thông hay hoạt động nghệ thuật có ý nghĩa quan trọng trong việc nuôi dưỡng tài năng trẻ.

“Điều tôi muốn nhắn gửi tới các bậc cha mẹ là hãy đồng hành cùng con. Nếu muốn con nhảy múa, hãy nhảy cùng con; nếu muốn con vẽ tranh, hãy vẽ cùng con; nếu muốn con yêu nghệ thuật, hãy cùng con đi xem kịch, xem biểu diễn,” ông nói.

Theo các ý kiến tại tọa đàm, khi trẻ em được lắng nghe, được tôn trọng và được trao cơ hội sáng tạo, các em không chỉ phát triển năng khiếu cá nhân mà còn đóng góp những góc nhìn mới mẻ, giàu cảm xúc cho đời sống văn hóa.

Thông qua nghệ thuật và truyền thông, trẻ em có thêm những kênh để bày tỏ suy nghĩ, ước mơ, nguyện vọng, thậm chí là thể hiện quan điểm và tiếng nói của chính mình.

Với sự đồng hành của gia đình, nhà trường và xã hội, những không gian sáng tạo dành cho trẻ em được kỳ vọng sẽ tiếp tục được mở rộng, qua đó nuôi dưỡng thế hệ công dân trẻ tự tin, sáng tạo và giàu trách nhiệm với cộng đồng./.