Từ vụ nữ sinh Nghệ An bị bắt về làm vợ: Không thể để tuổi thơ lạc giữa những hủ tục vùng cao

Ngày 28/02/2026, một vụ việc gây chấn động tại xã Na Loi, huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An: Hai nữ sinh lớp 8 của Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Na Loi – em L.H.A. và em L.Y.D. đã bị một nhóm thanh niên “bắt về làm vợ” theo phong tục địa phương sau Tết Nguyên đán. Cả hai em mới chỉ 13–14 tuổi, còn đang ngồi trên ghế nhà trường nhưng đã bị đẩy vào một cuộc sống hôn nhân trái pháp luật ngay khi chỉ vừa chớm tuổi vị thành niên.

Một em từng là lớp trưởng, học sinh gương mẫu được thầy cô và bạn bè quý mến; một em còn đầy ắp tương lai phía trước. Vậy mà các em phải đối mặt với một lựa chọn không phải của mình, khiến cả cộng đồng bàng hoàng và đặt ra câu hỏi nghiêm trọng về bảo vệ trẻ em ở vùng sâu, vùng xa.

May mắn là ngày1/3, ông Nguyễn Tân Phương - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Trung học Cơ sở Na Loi, Nghệ An cho biết, 1 trong 2 nữ sinh lớp 8 đang theo học ở trường bị tổ chức “bắt vợ” theo tập tục địa phương sẽ quay lại tiếp tục học tập.

Tiến hành xác minh sự việc, ông Nguyễn Tân Phương cho biết, 2 nữ sinh bị “bắt” về làm vợ theo tập tục “bắt vợ” lâu nay ở địa phương. Việc “bắt vợ” được tổ chức vào ban đêm, trong giờ nghỉ ngơi của học sinh nên phía nhà trường không thể kịp thời ngăn chặn.

Sau khi bị “bắt”, 2 nữ sinh tiếp tục được gia đình thực hiện các nghi thức theo phong tục địa phương. Riêng nữ sinh L.H.D sau khi bị “bắt” làm vợ đã được gia đình tổ chức đám cưới.

“Sau nhiều nỗ lực vận động từ phía nhà trường, dự kiến đến sáng thứ Ba (3/3), L.H.D sẽ trở lại trường tiếp tục học tập”, ông Nguyễn Tân Phương thông tin.

Liên quan đến sự việc, ông Nguyễn Trọng Hoàn, Chánh Văn phòng Sở GD&ĐT Nghệ An cho biết, Sở đã yêu cầu Trường PTDTBT THCS Na Loi báo cáo cụ thể để có hướng chỉ đạo.

Ông Hoàn nhấn mạnh, dù tình trạng tảo hôn gắn với tục "bắt vợ" vẫn còn tồn tại cá biệt ở vùng núi phía Tây, ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh, nhưng nhờ công tác tuyên truyền tích cực giữa ngành giáo dục và chính quyền địa phương, hiện tượng này đã giảm thiểu đáng kể.

Theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, nữ giới phải đủ 18 tuổi, nam giới phải đủ 20 tuổi mới được kết hôn hợp pháp, không có ngoại lệ cho bất kỳ “tập tục” nào. Việc tổ chức lễ cưới, dù mang tính phong tục, cho trẻ em chưa đủ tuổi là vi phạm pháp luật rõ ràng và có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự theo quy định.

Tuy nhiên, nếu những sự việc như tại Na Loi vẫn diễn ra mà không bị ngăn chặn kịp thời, mở rộng câu hỏi về trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc phòng ngừa và can thiệp sớm đối với tảo hôn.

Thực trạng tảo hôn ở Nghệ An vốn đã được ghi nhận là rất phức tạp và kéo dài nhiều năm. Trong vòng 10 năm qua, toàn tỉnh đã ghi nhận 2.094 trường hợp tảo hôn, chủ yếu diễn ra ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nơi tập tục lạc hậu còn nặng nề và điều kiện kinh tế – xã hội còn nhiều khó khăn. Tuổi kết hôn ở nhiều trường hợp có dấu hiệu ngày càng trẻ, nhiều nơi ghi nhận các em chỉ từ 13–14 tuổi đã bị đưa vào hôn nhân không được pháp luật thừa nhận. Thống kê này không chỉ là con số mà là hàng ngàn giấc mơ học tập bị gián đoạn, hàng ngàn tuổi thơ bị đánh đổi bằng vai trò làm vợ khi các em chưa đủ nhận thức để quyết định vận mệnh của mình.

Ở cấp độ quốc gia, số liệu tổng hợp cho thấy tại Việt Nam, khoảng 15 % phụ nữ kết hôn trước 18 tuổi và tỷ lệ này cao hơn rất nhiều ở vùng nông thôn và miền núi – nơi các hoạt động phòng chống tảo hôn còn hạn chế.

Trong vùng đồng bào dân tộc miền núi phía Bắc, tỷ lệ còn lên tới hơn 30%.

Tảo hôn là một hình thức xâm hại quyền trẻ em. Khi một em gái chưa trưởng thành bị đặt vào vị thế làm vợ và mẹ, quyền được học tập, phát triển an toàn và quyền sức khỏe sinh sản của các em ngay lập tức bị tước đoạt.

 Các chuyên gia y tế và xã hội đã cảnh báo rằng mang thai và sinh nở khi cơ thể chưa hoàn thiện có thể dẫn đến biến chứng sản khoa nghiêm trọng, giảm khả năng học tập và cơ hội nghề nghiệp, sang chấn tâm lý và lệ thuộc kinh tế kéo dài. Đó là lý do tại sao pháp luật quy định độ tuổi kết hôn rõ ràng: để bảo vệ chính tính mạng và tương lai của trẻ em.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Trẻ em Việt Nam, ông Hà Đình Bốn - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Quyền Trẻ em Việt Nam khẳng định: “Tảo hôn không phải là tập tục để nhân danh văn hóa. Đó là hành vi xâm phạm quyền trẻ em, vi phạm pháp luật, và chính quyền phải xử lý nghiêm minh. Không thể khoán trắng trách nhiệm cho phong tục địa phương khi pháp luật đã đặt quyền trẻ em lên trên hết”.

Ông nhấn mạnh rằng, sự việc ở Na Loi cho thấy hệ thống bảo vệ trẻ em ở cấp cơ sở – từ nhà trường đến chính quyền địa phương chưa thực sự chủ động phòng ngừa và can thiệp sớm, khi để sự việc diễn ra rồi mới giải quyết theo kiểu “hậu kiểm”.

Sai lầm lớn nhất không chỉ là hành vi vi phạm của gia đình hay cá nhân mà là sự thiếu chắc chắn trong việc thực thi pháp luật và giám sát của người đứng đầu chính quyền địa phương.

Luật Trẻ em 2016 trao cho Ủy ban nhân dân cấp xã trách nhiệm trực tiếp tổ chức phòng ngừa, phát hiện và xử lý sớm các hành vi xâm hại trẻ em trên địa bàn. Việc để xảy ra tảo hôn đại trà mà không có biện pháp ngăn chặn kịp thời thể hiện sự buông lỏng quản lý, thiếu quyết liệt trong phối hợp giữa chính quyền, trường học và các tổ chức xã hội để bảo vệ trẻ em một cách toàn diện.

Bảo vệ sức khỏe trẻ em gái trước tảo hôn đòi hỏi một chiến lược toàn diện: từ giáo dục giới tính và kỹ năng sống trong trường học, giúp các em hiểu rõ quyền của chính mình và có khả năng tự bảo vệ, đến tư vấn sức khỏe sinh sản vị thành niên được cung cấp bởi các tổ chức y tế cơ sở; từ hỗ trợ học bổng, sinh kế cho gia đình khó khăn để giảm bớt áp lực kinh tế buộc con cái nghỉ học, đến chế tài pháp lý đủ mạnh để răn đe hành vi tổ chức tảo hôn.

Các chương trình dựa vào cộng đồng, phối hợp giữa nhà trường – y tế – đoàn thể và trưởng bản – Ban điều hành thôn, phải được thiết kế cụ thể và có đo lường hiệu quả, thay vì chỉ mang tính tuyên truyền chung chung.

Tảo hôn không thể bị dung hòa bởi bất kỳ lý do văn hóa nào, khi nó trực tiếp xâm hại quyền của trẻ em – quyền được học tập, quyền được an toàn và quyền có một tương lai trọn vẹn. Khi pháp luật đã rõ ràng và nhân văn, chính quyền địa phương, cơ quan bảo vệ trẻ em và toàn xã hội phải đứng dậy mạnh mẽ hơn nữa, để không một trẻ em nào phải trả giá bằng tuổi thơ của mình vì sự thờ ơ hay hành chính trì trệ. Đó không chỉ là trách nhiệm, đó là đạo lý mà chúng ta phải làm vì từng đứa trẻ – ngay bây giờ./.