Y tế học đường: Nhiều khoảng trống trong bảo đảm nước sạch và chăm sóc sức khỏe học sinh

Trong khuôn khổ chương trình công bố kết quả khảo sát quốc gia về sức khỏe trường học, nước sạch và vệ sinh môi trường, đồng thời thảo luận các nhiệm vụ, giải pháp ưu tiên để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe học đường tại Việt Nam, TS.BS. Bùi Hữu Toàn, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, đã phân tích những vấn đề đáng chú ý từ kết quả nghiên cứu, đồng thời chỉ ra những khoảng trống cần khắc phục để bảo vệ sức khỏe học sinh. 

Có dịch vụ chưa đồng nghĩa với bảo đảm an toàn và chất lượng

Phân tích kết quả khảo sát, BS. Bùi Hữu Toàn cho biết, trong hợp phần y tế trường học, có 93,7% trường báo cáo tổ chức kiểm tra sức khỏe định kỳ và 96,3% có hoạt động giáo dục sức khỏe. Ở hợp phần nước sạch và vệ sinh môi trường, 86,1% trường báo cáo đồng thời bảo đảm các dịch vụ cơ bản về nước uống, vệ sinh và vệ sinh cá nhân.

Đây là những kết quả tích cực, cho thấy các hoạt động chăm sóc sức khỏe và bảo đảm điều kiện vệ sinh đã được quan tâm tại nhiều cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, theo đại diện Bộ Y tế, tỷ lệ bao phủ dịch vụ không đồng nghĩa với việc các điều kiện luôn đầy đủ, an toàn và đáp ứng nhu cầu của tất cả học sinh.

Một trong những nguy cơ đáng chú ý là chất lượng nước uống và điều kiện nhà vệ sinh, khả năng vệ sinh hằng ngày tại trường học.

Cụ thể, có 21,4% trường báo cáo chưa từng xác minh độ an toàn của nước uống. Bên cạnh đó, chỉ 25,1% trường phổ thông được khảo sát báo cáo đáp ứng tỷ lệ học sinh trên số thiết bị vệ sinh theo tiêu chuẩn quốc gia cho cả nam và nữ. Tỷ lệ trường có nước và xà phòng tại tất cả các vị trí rửa tay đạt 71,7%. Những con số này cho thấy vẫn còn khoảng trống trong việc bảo đảm các điều kiện thiết yếu để phòng bệnh. 

“Trong môi trường trường học, nơi học sinh học tập, sinh hoạt và ăn uống tập trung, nước uống hoặc thực phẩm nhiễm bẩn, cùng với thói quen vệ sinh tay không bảo đảm, có thể tạo điều kiện lây truyền các tác nhân gây bệnh đường tiêu hóa”, BS. Toàn chia sẻ, đồng thời cho rằng đây là những yếu tố nguy cơ cần được chủ động kiểm soát. Điều cần thiết là phải tiếp tục kiểm chứng điều kiện thực tế, nhận diện nguy cơ và có biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Chênh lệch vùng miền và khoảng trống trong chăm sóc sức khỏe nữ sinh

Một vấn đề khác được đại diện Cục Phòng bệnh nhấn mạnh là sự chênh lệch về điều kiện bảo vệ sức khỏe giữa các địa bàn và nhóm học sinh.

Theo kết quả khảo sát, tỷ lệ trường báo cáo đồng thời bảo đảm ba dịch vụ cơ bản về nước sạch, vệ sinh và vệ sinh môi trường ở khu vực nông thôn đạt 83,5%, thấp hơn mức 92,6% tại khu vực thành thị.

Đáng chú ý, trong khảo sát thực địa tại 6 tỉnh, tỷ lệ trường lẻ có dịch vụ vệ sinh cá nhân cơ bản chỉ đạt 55,3%, so với 79,7% tại điểm trường chính. Những khác biệt này gợi ý học sinh tại các địa bàn khó khăn có thể đồng thời phải đối mặt với nhiều bất lợi về nước sạch, điều kiện vệ sinh và khả năng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ y tế.

Không chỉ chênh lệch về địa lý, nhu cầu riêng của từng nhóm học sinh cũng cần được quan tâm rõ hơn, đặc biệt là học sinh nữ và học sinh khuyết tật.

Khảo sát cho thấy chỉ 12,8% trường học và trường trung học báo cáo có cung cấp các sản phẩm vệ sinh kinh nguyệt. Trong khi đó, 18,6% trường không có bất kỳ hình thức hỗ trợ nào về sức khỏe và vệ sinh kinh nguyệt. Ở nhóm nữ sinh đã có kinh nguyệt tham gia khảo sát, 49,5% cho biết từng nghỉ học trong thời gian có kinh nguyệt.

Thực tế này đặt ra yêu cầu các trường học cần quan tâm hơn đến những nhu cầu sức khỏe đặc thù của học sinh, từ điều kiện vệ sinh, khả năng tiếp cận vật tư cần thiết đến sự hỗ trợ phù hợp, bảo đảm các em được học tập trong môi trường an toàn, tôn trọng và không bị gián đoạn bởi những nhu cầu sức khỏe chính đáng.

Phát hiện sớm và chăm sóc liên tục vẫn là thách thức

Bên cạnh đó, khảo sát còn chỉ ra những khoảng trống trong phát hiện sớm và chăm sóc sức khỏe liên tục cho học sinh.

Mặc dù tỷ lệ trường tổ chức khám sức khỏe định kỳ tương đối cao, có 30,3% trường báo cáo không có nhân viên y tế trường học. Đồng thời, 24,6% trường chưa có quy trình sàng lọc các vấn đề sức khỏe của học sinh và chỉ 18,2% báo cáo có hỗ trợ trẻ mắc bệnh kéo dài.

Những hạn chế này có thể ảnh hưởng đến khả năng phát hiện vấn đề sức khỏe, chuyển khám và theo dõi sau khám. Do đó, khi đánh giá hiệu quả công tác y tế trường học, không thể chỉ căn cứ vào việc nhà trường có tổ chức khám sức khỏe định kỳ hay không mà cần xem xét cả quá trình hỗ trợ học sinh sau khi phát hiện vấn đề.

“Một học sinh được khám sức khỏe nhưng không được tư vấn, chuyển tuyến hoặc theo dõi phù hợp khi có dấu hiệu bất thường sẽ chưa thể được bảo đảm đầy đủ quyền tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe”, BS. Toàn khẳng định.

Ngoài ra, khảo sát cũng cho thấy 55,9% trường trong nhóm bán thực phẩm cho học sinh có bán nước ngọt có đường. Đây là vấn đề cần được lưu ý trong quá trình xây dựng môi trường dinh dưỡng lành mạnh tại trường học.

Từ những kết quả trên, đại diện Cục Phòng bệnh cho rằng cần tăng cường kiểm chứng các điều kiện thực tế tại trường học. Do hoạt động khảo sát thực địa chỉ được tiến hành tại 6 tỉnh và ghi nhận điều kiện ở một thời điểm nhất định, không nên khái quát những kết quả này thành mức độ sai lệch chung của toàn quốc. Thay vào đó, cần kết hợp báo cáo của nhà trường với kiểm tra tại chỗ và phản hồi trực tiếp từ học sinh để có đánh giá khách quan hơn.

Cuối cùng, ông khẳng định, cần chuyển trọng tâm từ việc “đã có chính sách, đã có công trình” sang bảo đảm các dịch vụ thực sự an toàn, hoạt động liên tục và được mọi học sinh sử dụng. Đây là nền tảng của dự phòng chủ động trong trường học.