Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam Nguyễn Thị Thanh Hoà: Quyền trẻ em là thước đo nhân văn trong xây dựng chính sách

Bước sang Xuân Bính Ngọ 2026, trong dòng chảy của một năm nhiều biến động nhưng cũng ghi dấu những nỗ lực bền bỉ vì thế hệ tương lai, bà Nguyễn Thị Thanh Hòa – nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam đã có cuộc trao đổi với Tạp chí Trẻ em Việt Nam, chia sẻ những kết quả nổi bật của công tác bảo vệ quyền lợi cho trẻ em trong năm 2025, đồng thời làm rõ các định hướng trọng tâm nhằm đáp ứng yêu cầu mới, ngày càng toàn diện và sâu sắc hơn trong thời gian tới.

DẤU ẤN BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM GIỮA NHIỀU THÁCH THỨC 

PV: Trong năm 2025 nhiều biến động của đời sống kinh tế – xã hội, công tác bảo vệ quyền trẻ em vẫn để lại những dấu ấn đáng ghi nhận. Xin bà chia sẻ những kết quả nổi bật mà Hội đã đạt được trong năm qua?

Bà Nguyễn Thị Thanh Hòa: Trong quá trình triển khai nhiệm vụ, một dấu ấn nổi bật của Hội là vai trò chủ động và tích cực trong tham gia góp ý, tư vấn xây dựng hệ thống luật pháp, chính sách liên quan đến quyền trẻ em. Hội đã tích cực tham gia chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội, kịp thời góp ý với những văn bản luật có liên quan trực tiếp đến trẻ em, trong đó có “Luật Tư pháp cho người chưa thành niên” và Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ”.

Bên cạnh đó, Hội tiếp tục thực hiện nhiệm vụ giám sát việc thi hành chính sách, pháp luật về quyền trẻ em; hướng dẫn, hỗ trợ các hội địa phương trong công tác tham gia góp ý xây dựng pháp luật và bảo vệ quyền trẻ em; chủ động thể hiện chính kiến đối với các vấn đề mới, tác động trực tiếp đến trẻ em, tiêu biểu là việc kiến nghị cấm thuốc lá điện tử. Theo tôi, đây là một quyết định kịp thời của Quốc hội và có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa, bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ mới phát sinh.

Song song với công tác chính sách, nhiều hoạt động do Hội triển khai đã phát huy hiệu quả rõ rệt, nổi bật là mô hình hướng dẫn cha mẹ thực hiện kỷ luật tích cực, góp phần quan trọng vào công tác phòng, chống bạo lực gia đình đối với trẻ em, đồng thời hỗ trợ thực hiện tiêu chí ứng xử văn hóa trong gia đình theo định hướng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Bên cạnh đó, mô hình phiên tòa giả định đã được duy trì và triển khai trong nhiều năm, chủ yếu do các chi hội luật sư thực hiện. Mô hình này góp phần nâng cao nhận thức pháp luật cho trẻ em, nhận diện rõ những hành vi được coi là bạo lực gia đình. Công tác truyền thông về quyền trẻ em luôn được Hội quan tâm triển khai, hướng tới việc nâng cao nhận thức của xã hội từ hiểu biết đến thay đổi hành vi, nhằm thúc đẩy các hành động đúng trong nuôi dạy con, bảo đảm và thực hành quyền trẻ em.

Một điểm nhấn nổi bật trong năm 2025 là Hội đã phối hợp với Bộ Công an tổ chức lấy ý kiến gần 3.000 trẻ em, làm cơ sở đầu vào cho việc xây dựng Chương trình bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030, theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về hỗ trợ tương tác lành mạnh trên không gian mạng.

Song song với các hoạt động trên, Hội còn tăng cường phối hợp với các bộ, ngành thông qua các chương trình, quy chế phối hợp. Tiêu biểu là chương trình phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong bảo vệ quyền trẻ em từ gia đình, trong đó trách nhiệm của từng bên được xác định rõ ràng; Ký kết quy chế phối hợp với Viện KSND Tối Cao nhằm thí điểm khởi kiện các vụ án dân sự liên quan đến quyền dân sự của các nhóm đối tượng yếu thế, trong đó có trẻ em; Xúc tiến ký kết với Bộ Công an trong các lĩnh vực như trật tự an toàn giao thông, phòng chống xâm hại trẻ em, phòng chống bạo lực và bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.

Công tác tư vấn, phát biểu chính kiến và hỗ trợ pháp lý đối với các vụ việc xâm phạm quyền trẻ em tiếp tục được đẩy mạnh, góp phần định hướng dư luận và nâng cao nhận thức xã hội; cử luật sư thuộc các chi hội luật sư thực hiện tư vấn, hỗ trợ pháp lý, đại diện giám hộ và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em.

Ngoài hoạt động chuyên môn, công tác an sinh xã hội cũng được Hội đặc biệt quan tâm, với nhiều chương trình ý nghĩa đã được tổ chức như “Thắp sáng những ước mơ”, “Hội chợ Tết 0 đồng”, trao học bổng, tặng xe đạp cho trẻ em, đặc biệt là trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, nhằm tạo điều kiện để các em tiếp tục đến trường và theo đuổi ước mơ.

Tổng thể, các hoạt động nêu trên cho thấy sự triển khai đồng bộ giữa công tác truyền thông, tham gia góp ý – tư vấn chính sách pháp luật và an sinh xã hội, qua đó góp phần bảo vệ, thúc đẩy và thực hiện quyền trẻ em một cách toàn diện và bền vững.

PV: Những khó khăn, thách thức lớn nhất mà Hội đã phải vượt qua để đạt được những kết quả này là gì, thưa bà?

Bà Nguyễn Thị Thanh Hòa: Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, thách thức lớn nhất của Hội hiện nay vẫn là tình trạng thiếu nguồn lực, đặc biệt là về nhân sự và tài chính. Theo tôi, đây là khó khăn mang tính căn cơ, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì và mở rộng các hoạt động bảo vệ quyền trẻ em.

Ở cấp Trung ương, số cán bộ chuyên trách làm việc toàn thời gian chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ, trong khi phần lớn lực lượng tham gia hoạt động là những người đã nghỉ công tác, nghỉ hưu, tham gia trên tinh thần tự nguyện. Trong bối cảnh đó, khối lượng công việc của Hội lại ngày càng lớn, trải rộng từ tham gia góp ý xây dựng chính sách, pháp luật đến giám sát, tư vấn và bảo vệ quyền trẻ em – những lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu, kinh nghiệm và sự đầu tư thời gian dài hạn.

Bài toán bổ sung nhân sự gặp nhiều rào cản do nguồn tài chính hạn chế. Việc thu hút cán bộ trẻ gần như không khả thi khi Hội chưa có kinh phí ổn định để chi trả tiền lương, kể cả ở mức tối thiểu. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ hưu trí tiếp tục đóng vai trò nòng cốt nhưng chủ yếu dựa trên tinh thần tự nguyện. Tôi rất trân trọng sự tâm huyết, trách nhiệm của các cán bộ hưu trí, song rõ ràng đây không thể là giải pháp lâu dài cho một lĩnh vực cần tính kế thừa và chuyên nghiệp.

Khó khăn về tài chính còn thể hiện ở những chi phí rất căn bản. Khi huy động được nguồn lực xã hội, ưu tiên hàng đầu vẫn phải dành cho các khoản chi thiết yếu như thuê địa điểm làm việc. Những hạn chế tưởng chừng nhỏ này lại tác động trực tiếp đến khả năng duy trì hoạt động và triển khai nhiệm vụ của Hội trong thực tế.

Mặc dù được Đảng và Nhà nước giao nhiều nhiệm vụ quan trọng thông qua Luật Trẻ em, các chỉ thị của Bộ Chính trị, nghị quyết của Quốc hội và chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam hiện chưa có cơ chế hỗ trợ ngân sách tương xứng với khối lượng nhiệm vụ được giao. Khác với một số tổ chức được Nhà nước bảo đảm kinh phí khi thực hiện nhiệm vụ công, Hội chủ yếu phải tự cân đối nguồn lực, gây khó khăn trong việc triển khai đầy đủ các chức năng đã được luật định. Theo tôi, đây là vấn đề cần sớm được xem xét để bảo đảm sự thống nhất giữa nhiệm vụ được giao và điều kiện thực hiện.

Bên cạnh đó, quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy và đơn vị hành chính cũng phát sinh nhiều vướng mắc. Tại một số địa phương, nhiệm vụ bảo vệ quyền trẻ em được chuyển sang Hội Chữ thập đỏ – tổ chức có thế mạnh trong hoạt động nhân đạo, từ thiện, trong khi công tác bảo vệ quyền trẻ em đòi hỏi cách tiếp cận dựa trên pháp luật, quyền con người, được quy định rõ trong Luật Trẻ em.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, một số tỉnh, thành vẫn chưa xác định rõ tổ chức chịu trách nhiệm chính về bảo vệ quyền trẻ em, dẫn đến khoảng trống trong triển khai nhiệm vụ ở cơ sở. Thực tế này diễn ra trong bối cảnh trách nhiệm của Hội BVQTE Việt Nam đã được pháp luật quy định cụ thể. Tôi cho rằng, nếu không sớm làm rõ đầu mối chịu trách nhiệm, công tác bảo vệ quyền trẻ em ở cơ sở sẽ gặp nhiều rủi ro và thiếu tính bền vững.

Ở cấp địa phương, mô hình chính quyền hai cấp còn mới, việc bố trí cán bộ chuyên trách làm công tác trẻ em chưa đồng bộ, thiếu thực tiễn do kiêm nhiệm nhiệm vụ. Quá trình sáp nhập tỉnh, di chuyển trung tâm hành chính cũng khiến một số cán bộ có kinh nghiệm không thể tiếp tục công tác do điều kiện cá nhân, làm gián đoạn nguồn nhân lực trong lĩnh vực bảo vệ quyền trẻ em.

Bên cạnh những khó khăn về tổ chức và nguồn lực, nhận thức xã hội về quyền trẻ em vẫn còn nhiều hạn chế. Không ít quan điểm cho rằng trẻ em “chưa cần” hoặc “không cần biết nhiều” về quyền của mình, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực thi và bảo vệ quyền trẻ em trên thực tế. Theo tôi, đây là rào cản vô hình nhưng rất dai dẳng, đòi hỏi phải kiên trì thay đổi thông qua truyền thông và giáo dục lâu dài.

Trong khi đó, tình trạng xâm hại trẻ em dù có xu hướng giảm nhưng vẫn diễn biến phức tạp, với nhiều vụ việc nghiêm trọng, khó lường. Đáng chú ý, không ít trường hợp người vi phạm lại là người thân trong gia đình hoặc người trực tiếp chăm sóc trẻ. Một số vụ bạo lực gia đình đối với trẻ em đã để lại hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, gây bức xúc trong dư luận.

Cùng với đó, nhiều vấn đề mới nổi liên quan đến trẻ em đang đặt ra thách thức lớn, như các rối loạn về sức khỏe tâm thần, tình trạng thừa cân, béo phì, nhất là tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP. HCM. Đây là những vấn đề mang tính tổng hợp, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của nhiều cấp, nhiều ngành trong công tác bảo vệ, chăm sóc và phát triển trẻ em.

LẤY QUYỀN TRẺ EM LÀM TRUNG TÂM CHO CHÍNH SÁCH VÀ HÀNH ĐỘNG 

PV: Bước sang năm 2026, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam xác định những nhiệm vụ, định hướng trọng tâm nào?

Bà Nguyễn Thị Thanh Hòa: Trước những khó khăn thực tiễn nêu trên, Hội BVQTE Việt Nam xác định rõ các nhiệm vụ trọng tâm, định hướng hoạt động trong năm 2026 – năm có ý nghĩa đặc biệt với nhiều sự kiện chính trị quan trọng. Đây cũng là năm đầu tiên triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, trong đó dự thảo văn kiện nhấn mạnh yêu cầu tăng cường chăm sóc, bảo vệ trẻ em, đặc biệt là trẻ em gái, gắn với xây dựng môi trường văn hóa và lối sống lành mạnh trong gia đình, nhà trường và xã hội, lấy văn hóa gia đình làm nền tảng.

Gần đây, sau buổi làm việc của Tổng Bí thư Tô Lâm với các cơ quan, tổ chức làm công tác trẻ em, thông báo kết luận đã chỉ ra nhiều vấn đề nổi cộm cần sự quan tâm, vào cuộc của Nhà nước và cộng đồng, như trẻ em di cư, trẻ em bị bỏ rơi, bạo lực, xâm hại tình dục trẻ em, cũng như nguy cơ xâm hại trẻ em thông qua công nghệ thông tin và mạng xã hội. Trong bối cảnh đó, năm 2026 được Hội xác định là năm bản lề triển khai Nghị quyết Đại hội lần thứ IV, có vai trò quan trọng đối với việc thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ quyền trẻ em.

Trên cơ sở định hướng này, Hội sẽ tập trung nâng cao chất lượng thực hiện các nhiệm vụ theo quy định của Luật Trẻ em, đồng thời đổi mới phương thức hoạt động theo hướng sáng tạo, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số nhằm mở rộng quyền tham gia của trẻ em. Việc thu thập ý kiến trẻ em thông qua các nền tảng số được kỳ vọng sẽ giúp phản ánh đầy đủ hơn tiếng nói của trẻ em ở nhiều vùng miền, đặc biệt là khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, qua đó góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật phù hợp hơn với quyền và lợi ích của trẻ em.

Cùng với việc tham gia góp ý xây dựng luật, Hội chú trọng đóng góp ý kiến đối với các văn bản hướng dẫn thi hành và chính sách liên quan, nhằm bảo đảm các quy định khi triển khai trong thực tế thực sự phát huy hiệu quả trong bảo vệ quyền trẻ em.

Một nhiệm vụ trọng tâm khác là triển khai các chương trình hướng tới trẻ em gái, thông qua phối hợp với các tổ chức như Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và Đoàn Thanh niên. Việc chăm sóc, bảo vệ và trang bị kiến thức cho trẻ em gái ngay từ sớm có ý nghĩa lâu dài, bởi đây là nền tảng hình thành thế hệ phụ nữ tương lai tự tin, có hiểu biết về xây dựng gia đình, nuôi dạy con và chăm sóc trẻ em.

Đồng thời, chúng tôi ưu tiên bảo vệ các nhóm trẻ dễ bị tổn thương như trẻ em di cư, trẻ em bỏ nhà ra đi, trẻ em bị bỏ rơi. Đây là những đối tượng có nguy cơ cao bị xâm hại, lạm dụng hoặc vi phạm pháp luật, cần được quan tâm, hỗ trợ kịp thời.

Bên cạnh đó, các mô hình đã chứng minh hiệu quả dự kiến tiếp tục được duy trì và nhân rộng. Chương trình hướng dẫn kỹ năng làm cha mẹ không bạo lực, nuôi dạy con tích cực, năm 2025 đã tiếp cận khoảng 600 bà mẹ, phấn đấu mở rộng lên trên 1.000 người trong năm 2026. Các mô hình như “phiên tòa giả định” cũng sẽ triển khai tại nhiều trường học hơn, đồng thời mở rộng đối tượng tiếp cận tới phụ huynh, nhằm nâng cao nhận thức và cảnh báo về quyền trẻ em.

Hội cũng xác định việc tổ chức các diễn đàn là kênh quan trọng để cung cấp thông tin, phản ánh thực trạng trẻ em và phát huy vai trò của các tổ chức xã hội trong bảo vệ quyền trẻ em. Các chương trình, quy chế phối hợp đã ký với bộ, ban, ngành, đoàn thể sẽ tiếp tục được triển khai, từng bước lồng ghép nội dung bảo vệ quyền trẻ em vào nhiệm vụ của từng lĩnh vực, đặc biệt trong xây dựng văn hóa gia đình – môi trường bảo vệ trẻ em hiệu quả và bền vững nhất.

Hội cũng chú trọng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, nhất là năng lực số và năng lực vận động nguồn lực, nhằm bảo đảm các sáng kiến và chương trình có điều kiện triển khai trong thực tế. Việc mở rộng hợp tác với các tổ chức như Liên đoàn Luật sư Việt Nam cũng được đẩy mạnh, qua đó tận dụng nguồn lực chuyên môn trong công tác tư vấn và bảo vệ quyền trẻ em.

Cuối cùng, Hội xác định rõ trách nhiệm kịp thời lên tiếng trước các vụ việc vi phạm quyền trẻ em, đặc biệt là những vụ việc nghiêm trọng, đồng thời theo dõi quá trình xử lý để bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật. Các hoạt động tư vấn, hỗ trợ cũng sẽ được triển khai kịp thời, bảo đảm mọi vụ việc xâm hại trẻ em mà Hội tiếp nhận đều được hỗ trợ ở mức cao nhất.

PV: Bà có kiến nghị, đề xuất gì đối với cơ quan quản lý Nhà nước, gia đình và cộng đồng xã hội trong việc xây dựng và đảm bảo môi trường sống an toàn, lành mạnh và bền vững cho trẻ em Việt Nam?

Bà Nguyễn Thị Thanh Hòa: Trước hết, tôi đề nghị Nhà nước xem xét hỗ trợ kinh phí để Hội thực hiện các nhiệm vụ đã được giao theo các văn bản của Đảng và Nhà nước, như Luật Trẻ em, Chỉ thị của Bộ Chính trị, Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết của Quốc hội. Đây đều là những nhiệm vụ được giao chính thức, không phải hoạt động tự phát của Hội.

Bên cạnh đó, trong quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy, tôi đề xuất Nhà nước quan tâm hỗ trợ địa điểm làm việc từ các cơ sở, trụ sở dôi dư, nếu có điều kiện. Điều này sẽ giúp Hội giảm bớt gánh nặng tài chính, không phải dành nhiều thời gian, công sức cho việc vận động kinh phí thuê địa điểm, qua đó tập trung nguồn lực cho các hoạt động chuyên môn theo đúng chức năng, nhiệm vụ đã được giao.

Kiến nghị thứ hai, tôi mong muốn các cơ quan soạn thảo luật, pháp lệnh và chính sách, khi xây dựng các văn bản có nội dung liên quan đến trẻ em, cần thực hiện đúng quy định của Luật Trẻ em, chủ động gửi văn bản lấy ý kiến của Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam. Thực tế cho thấy, vẫn còn một số dự thảo văn bản liên quan trực tiếp đến trẻ em nhưng Hội chưa được mời tham gia góp ý, buộc chúng tôi phải chủ động tiếp cận.

Theo tôi, việc điều chỉnh quy trình theo hướng này sẽ góp phần bảo đảm tiếng nói đại diện cho quyền trẻ em được lắng nghe đầy đủ, kịp thời hơn trong quá trình xây dựng chính sách, pháp luật.

Trân trọng cảm ơn những chia sẻ tâm huyết của bà. Nhân dịp Xuân mới, kính chúc bà và gia đình dồi dào sức khỏe, an khang, hạnh phúc; tiếp tục đồng hành, có nhiều đóng góp quan trọng cho công tác chăm sóc, bảo vệ và vun đắp tương lai cho trẻ em!