Giảm đuối nước trẻ em: Muốn tạo đột phá phải đầu tư đồng bộ từ hạ tầng đến kỹ năng

LTS: Đuối nước vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do tai nạn, thương tích ở trẻ em tại Việt Nam, đặc biệt trong dịp nghỉ hè. Mặc dù Chính phủ cùng các bộ, ngành, địa phương đã triển khai nhiều chương trình, chính sách nhằm phòng, chống đuối nước, song thực tế vẫn còn không ít khoảng trống về giáo dục kỹ năng an toàn trong môi trường nước, đầu tư cơ sở vật chất, cũng như sự giám sát của gia đình và cộng đồng.

Với mong muốn góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy các giải pháp bảo vệ trẻ em, Tạp chí Trẻ em Việt Nam thực hiện chuyên đề "Phòng, chống đuối nước trẻ em: Chung tay xây dựng môi trường an toàn cho trẻ". Chuyên đề sẽ phân tích thực trạng, chỉ ra những "điểm nghẽn" trong công tác phòng ngừa, đồng thời ghi nhận ý kiến của các cơ quan quản lý, chuyên gia và những mô hình, sáng kiến hiệu quả nhằm chung tay xây dựng môi trường an toàn, giúp trẻ em được phát triển khỏe mạnh và giảm thiểu nguy cơ đuối nước.

Tiếp nối Bài 3: Biết bơi chưa đủ, trẻ cần kỹ năng tự cứu dưới nước, Tạp chí Trẻ em Việt Nam trân trọng gửi tới quý độc giả:

Bài 4: Giảm đuối nước trẻ em: Cần đầu tư đồng bộ từ hạ tầng đến kỹ năng sống

*****

Gần 2.000 trẻ em Việt Nam tử vong do đuối nước mỗi năm

Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận gần 2.000 trẻ em tử vong do đuối nước, thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ trẻ em tử vong do nguyên nhân này cao nhất khu vực Tây Thái Bình Dương. Theo thống kê, tỷ lệ trẻ em tử vong do đuối nước tại Việt Nam cao gấp 8 lần so với các quốc gia có thu nhập cao. Phần lớn các vụ việc xảy ra tại cộng đồng, chiếm 76,6%; tại gia đình chiếm 22,4% và chỉ 1% xảy ra trong trường học. Trẻ em khu vực nông thôn có nguy cơ đuối nước cao gấp đôi so với trẻ em thành thị. Mùa hè cũng là thời điểm số vụ đuối nước ở trẻ em gia tăng.

Theo các chuyên gia, tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân như trẻ thiếu kiến thức, kỹ năng phòng, chống đuối nước; không được cha mẹ hoặc người chăm sóc giám sát đầy đủ; môi trường sống tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Tại không ít khu vực nguy hiểm, biển cảnh báo, chỉ dẫn hoặc lực lượng cảnh giới vẫn chưa được bố trí. Bên cạnh đó, ý thức chấp hành các quy định an toàn phòng, chống đuối nước của người dân còn hạn chế. Một số địa phương chưa dành sự quan tâm đúng mức và chưa bố trí đủ nguồn lực cho công tác này.

Theo ThS.BS Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), tai nạn thương tích, trong đó có đuối nước ở trẻ em, đang là vấn đề đáng lo ngại. Ông cho biết Chính phủ cùng các bộ, ngành đã triển khai nhiều chương trình, sáng kiến nhằm giảm tai nạn thương tích và tăng cường phòng, chống đuối nước trẻ em.

“Dạy bơi và trang bị kỹ năng sinh tồn trong môi trường nước cho trẻ em là một trong những giải pháp quan trọng. Nhiều địa phương cũng đã tổ chức các lớp dạy bơi miễn phí hoặc với chi phí phù hợp, giúp ngày càng nhiều trẻ được học bơi an toàn”, ông Tuấn nói.

Dù vậy, theo Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, công tác phòng, chống đuối nước vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Việc triển khai các chương trình tại cơ sở chưa đồng bộ, trong khi cơ sở hạ tầng an toàn ở nhiều khu vực chưa đáp ứng yêu cầu. Đặc biệt, nhận thức và kỹ năng phòng tránh, cứu hộ, sơ cứu của cộng đồng, nhất là phụ huynh và giáo viên, cần tiếp tục được nâng cao.

Mô hình dạy bơi giúp giảm 16% tỷ suất tử vong do đuối nước

Từ năm 2018 đến tháng 3/2026, chương trình phòng, chống đuối nước trẻ em do Chính phủ Việt Nam phối hợp với Quỹ từ thiện Bloomberg triển khai đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực.

Hơn 400.000 trẻ em được học bơi an toàn, trong đó hơn 75.000 em nhận hỗ trợ trực tiếp từ Quỹ Bloomberg và hơn 334.000 em được hỗ trợ từ nguồn vốn đối ứng của các địa phương. Bên cạnh đó, hơn 52.000 trẻ được tham gia các lớp trang bị kỹ năng an toàn trong môi trường nước.

Từ 8 tỉnh có tỷ lệ trẻ em đuối nước cao khi mới triển khai, chương trình đã mở rộng tới 17 tỉnh, thành phố trên cả nước. Hơn 1.500 huấn luyện viên bơi được đào tạo và cấp chứng nhận, 2.250 cán bộ cộng đồng được tập huấn. Chương trình cũng lắp đặt 14 bể bơi di động tại các khu vực khó khăn và huy động hơn 150 bể bơi địa phương phục vụ việc dạy bơi cho trẻ.

Hiệu quả của mô hình được thể hiện qua tỷ lệ trẻ đạt chuẩn bơi an toàn. Theo đó, 93,7% trẻ tham gia các lớp học có thể bơi tối thiểu 25m và nổi trên mặt nước ít nhất 90 giây. Tỷ lệ trẻ biết bơi tại các địa phương triển khai chương trình tăng hơn 3 lần, từ 14,7% lên 46,4%. Tỷ suất tử vong do đuối nước tại các khu vực can thiệp cũng giảm 16%.

Bà Yolonda Richardson, Chủ tịch kiêm Giám đốc Điều hành tổ chức Campaign for Tobacco-Free Kids, cho biết mỗi đồng vốn đầu tư cho việc dạy bơi có thể tạo ra lợi ích gấp 20 lần.

“Đây là một trong những quyết sách đầu tư thông minh nhất. Tuy nhiên, thước đo thực sự cho giá trị của chương trình không nằm ở lợi nhuận, mà ở những cuộc đời được cứu sống”, bà nói.

Theo bà Richardson, chỉ với khoảng 30 đô-la, một đứa trẻ có thể được trang bị những kỹ năng cần thiết để tự bảo vệ và cứu mình trong môi trường nước. “Đây không chỉ là câu chuyện giảm gánh nặng kinh tế từ những bi kịch, mà quan trọng hơn là cam kết để không một bậc cha mẹ nào phải chịu nỗi đau mất con nơi sông nước”, bà chia sẻ.

TS. Dương Khánh Vân, cán bộ kỹ thuật Tổ chức Y tế thế giới (WHO), nhấn mạnh đuối nước là vấn đề y tế công cộng ở cấp độ toàn cầu, khu vực và quốc gia. Tuy nhiên, đây là tai nạn hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu có quyết tâm chính trị và triển khai các biện pháp dựa trên bằng chứng.

Trong báo cáo toàn cầu gần đây, WHO xác định 6 lĩnh vực ưu tiên trong công tác phòng, chống đuối nước. Trước hết, cần tăng cường phối hợp đa ngành. Phòng, chống đuối nước không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế hay Cục Bà mẹ và Trẻ em, mà cần sự tham gia của các bộ, ngành, tổ chức xã hội, khu vực công - tư, gia đình, nhà trường và cộng đồng.

Bên cạnh đó, cần nâng cao nhận thức về quy mô của vấn đề, coi đuối nước là một thách thức y tế công cộng và chú ý đến sự bất bình đẳng trong nguy cơ. Trẻ em thuộc các gia đình có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, thiếu sự chăm sóc, giám sát thường đối mặt nguy cơ cao hơn.

WHO cũng khuyến nghị tăng đầu tư cho những chiến lược, mô hình đã được chứng minh hiệu quả, trong đó có dạy bơi và trang bị kỹ năng an toàn trong môi trường nước cho trẻ từ 6 tuổi trở lên. Các chương trình cần được mở rộng, không chỉ tập trung ở khu vực nguy cơ cao mà triển khai rộng hơn trong cộng đồng.

Theo TS. Dương Khánh Vân, nghiên cứu khoa học cần gắn với hoạch định chính sách nhằm xây dựng các giải pháp hiệu quả, khả thi và phù hợp về chi phí. Công tác truyền thông cũng cần được đẩy mạnh, với sự tham gia tích cực của báo chí trong việc lan tỏa thông điệp, kinh nghiệm và những mô hình phòng, chống đuối nước hiệu quả.

Mục tiêu giảm 90% số trẻ tử vong do đuối nước

Trao đổi với PV Tạp chí Trẻ em Việt Nam, ông Đặng Hoa Nam - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, nhận định tai nạn thương tích, đặc biệt là đuối nước, vẫn là một trong những thách thức lớn đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em tại Việt Nam. Dù nhiều chương trình đã được triển khai, kết quả giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều do nguồn lực hạn chế và cơ chế phối hợp chưa thực sự hiệu quả.

“Chúng ta đang phải đối diện với một thực tế rất đáng lo ngại: đuối nước vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em Việt Nam”, ông Nam nói.

Theo ông, sau nhiều năm triển khai các chương trình phòng, chống đuối nước, tỷ lệ tử vong ở trẻ em đã giảm nhưng tốc độ còn chậm, trung bình chỉ khoảng 0,4 điểm phần trăm mỗi năm. Nếu không cải thiện tốc độ này, Việt Nam khó đạt mục tiêu quốc gia về giảm tử vong trẻ em vào năm 2030.

“Để đạt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, chúng ta cần tăng tốc gấp 10 lần hiện nay, tương ứng với việc giảm 90% số trẻ tử vong do đuối nước so với hiện nay”, ông Nam nhấn mạnh.

Ông đề xuất một số nhóm giải pháp trọng tâm. Trong đó, cần điều chỉnh và bổ sung chỉ tiêu giảm tử vong do đuối nước vào các chương trình mục tiêu quốc gia và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045.

Bên cạnh đó, đưa tỷ lệ trẻ em biết bơi và có kỹ năng an toàn trong môi trường nước trở thành chỉ tiêu bắt buộc ở cấp xã. Mục tiêu đến năm 2030 là 100% trẻ em trong độ tuổi tiểu học được học kỹ năng an toàn trong môi trường nước và 90% được học bơi an toàn, phòng, chống đuối nước.

Ông Nam cũng kiến nghị tăng đầu tư ngân sách cho cơ sở vật chất phục vụ dạy bơi, an toàn nước; hỗ trợ kinh phí tổ chức lớp học, tập huấn, truyền thông; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp và các tổ chức xã hội tham gia đầu tư, tài trợ cơ sở vật chất, thiết bị và chương trình dạy bơi cộng đồng.

“Giảm tử vong do đuối nước không chỉ là vấn đề y tế hay giáo dục, mà còn là thước đo về trình độ văn minh và phát triển của một quốc gia. Chúng ta cần sự phối hợp đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, từ y tế, giáo dục, giao thông, công an đến tư pháp, để bảo đảm mọi trẻ em Việt Nam được sống, học tập và vui chơi trong môi trường an toàn”, ông Nam nói.

Theo ông, trong giai đoạn tới, Việt Nam cần xây dựng và kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia về tai nạn thương tích và đuối nước trẻ em. Đây sẽ là cơ sở phục vụ công tác thống kê, giám sát và hoạch định chính sách.

“Nếu không đầu tư đồng bộ và quyết liệt ngay từ bây giờ, 5 năm hay 10 năm nữa chúng ta vẫn sẽ loay hoay với những con số đau lòng. Ngược lại, nếu làm tốt, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu về phòng, chống đuối nước trẻ em trong khu vực”, ông Nam khẳng định.

Bảo vệ trẻ em khỏi đuối nước chỉ thực sự hiệu quả khi gia đình, nhà trường và toàn xã hội cùng hành động. Việc quản lý, giám sát trẻ trong dịp hè, trang bị kỹ năng an toàn và chủ động nhận diện, loại bỏ các nguy cơ trong môi trường sống cần được thực hiện thường xuyên, thay vì chỉ chú trọng sau khi tai nạn xảy ra.

Mỗi trẻ em được sống an toàn, khỏe mạnh là nền tảng cho sự phát triển bền vững của xã hội. Vì vậy, công tác phòng, chống đuối nước cần được nhìn nhận như một trách nhiệm lâu dài và một ưu tiên của toàn xã hội.

Mùa hè sẽ chỉ thực sự trọn vẹn khi mỗi đứa trẻ được vui chơi trong một môi trường an toàn. Để tiếng cười trẻ thơ không bị thay thế bởi những mất mát đáng tiếc, phòng, chống đuối nước cần sự chủ động và trách nhiệm của gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Bảo vệ trẻ em hôm nay chính là bảo vệ tương lai của thế hệ mai sau./.