Học sinh nam, nữ nghỉ trưa chung: Có nên tách không gian?

Điều phụ huynh quan tâm không đơn thuần là “tách” hay “không tách”, mà là nhà trường cần tổ chức không gian nghỉ ngơi thế nào để phù hợp với sự phát triển của trẻ.

Một giờ nghỉ trưa, nhiều cách nhìn

Sau việc học sinh nam, nữ tại trường THCS An phú (TP. HCM) được bố trí nghỉ trong cùng phòng. Trên các diễn đàn phụ huynh, câu chuyện học sinh nam, nữ ngủ chung tạo ra nhiều quan điểm trái chiều. Có người cho rằng trẻ còn nhỏ, việc bố trí chung không gian nghỉ không nhất thiết đáng lo nếu giáo viên quản lý tốt.

Thậm chí, trước những ý kiến đề xuất nên tách khu vực nghỉ của nam và nữ, có phụ huynh cho rằng người lớn đang “làm quá”, bởi trẻ ở lứa tuổi này chưa hiểu biết nhiều về giới tính hay những vấn đề của người lớn.

Tuy nhiên, không phải phụ huynh nào cũng đồng tình với cách nhìn đó. Đồng thời làn sóng tranh luận đã lan rộng ra cả cách tổ chức bán trú ở bậc tiểu học khi một bạn nữ giấu tên chia sẻ rằng ký ức khiến bạn nhớ mãi từ những năm học bán trú cấp 1 là việc từng bị một bạn nam nằm cạnh có hành vi đụng chạm. Khi ấy chỉ cảm thấy có điều gì đó “lạ lạ, sai sai”, nên sau khi ngủ dậy thường né tránh bạn, nhưng không biết phải nói với ai.

Có thể thấy rằng việc trẻ chưa đủ nhận thức để gọi tên một hành vi không có nghĩa các em không thể gặp phải những tình huống vượt quá ranh giới cơ thể. Điều đáng lưu ý là ở độ tuổi còn nhỏ, trẻ có thể cảm nhận sự bất thường nhưng chưa biết cách phản ứng hoặc tìm kiếm sự giúp đỡ.

Một số phụ huynh khác cũng cho rằng càng lên những lớp lớn, việc nam và nữ nghỉ chung càng cần được cân nhắc, nhất là khi nhận thức của trẻ về cơ thể, giới tính và các mối quan hệ bạn bè ngày càng rõ hơn. Theo nhóm ý kiến này, nhà trường không nhất thiết phải chờ đến khi xảy ra một sự việc cụ thể mới xem xét lại cách tổ chức không gian nghỉ.

Không chỉ chuyện tách phòng mà là ranh giới của trẻ

Nhìn từ sự phát triển tâm lý của trẻ, chuyên gia tâm lý Vũ Trường Giang cho rằng việc cân nhắc không gian nghỉ bán trú cần đặt trong mối liên hệ với từng giai đoạn phát triển, thay vì xem tất cả học sinh như nhau. Nhận thức về giới và cơ thể được hình thành từ sớm, nhưng thay đổi rõ hơn theo tuổi.

Trong khoảng 6–11 tuổi, trẻ dần nhận biết sự khác biệt giữa nam và nữ, ý thức hơn về cơ thể và bắt đầu hình thành nhu cầu về sự riêng tư. Khi bước vào THCS, những thay đổi về tâm sinh lý tiếp tục diễn ra, khiến cách trẻ nhìn nhận bản thân, bạn bè và các mối quan hệ xung quanh cũng có nhiều khác biệt so với những năm đầu tiểu học.

Từ đó, theo chuyên gia, người lớn không nên mặc định rằng trẻ “còn nhỏ nên chưa biết gì”, nhưng cũng không nên nhìn mọi sự tò mò giữa trẻ nam và nữ theo hướng tiêu cực. Ở lứa tuổi này, việc trẻ chú ý đến bạn khác giới, tò mò về sự khác biệt cơ thể hay muốn tìm hiểu về các mối quan hệ có thể là một phần tự nhiên của quá trình phát triển. Điều cần quan tâm là trẻ có được trang bị đủ kiến thức để hiểu giới hạn của mình và nhận biết giới hạn của người khác hay không.

“Trẻ cần hiểu cơ thể của mình là một phần riêng tư, có quyền được bảo vệ và không ai được tự ý vượt qua những giới hạn đó”, chuyên gia Vũ Trường Giang nhấn mạnh.

Theo ông, đây cũng là lý do giáo dục về giới và bảo vệ cơ thể không nên chỉ bắt đầu khi trẻ đã bước vào tuổi dậy thì hoặc sau khi xảy ra một sự việc đáng tiếc. Những khái niệm về vùng riêng tư, sự đồng thuận, quyền từ chối, cách phản ứng khi cảm thấy không thoải mái và việc tìm kiếm sự trợ giúp cần được hình thành từng bước, phù hợp với độ tuổi. Khi trẻ hiểu được những giới hạn cơ bản của cơ thể, các em cũng có khả năng nhận diện tốt hơn những hành vi không phù hợp xảy ra với mình hoặc với bạn bè.

Đặt trong bối cảnh giờ nghỉ bán trú, vấn đề vì thế không đơn giản là “nam và nữ có được ngủ chung hay không”. Theo chuyên gia, nhà trường cần căn cứ vào độ tuổi học sinh, điều kiện cơ sở vật chất, cách bố trí chỗ nghỉ và khả năng quản lý để lựa chọn phương án phù hợp. Với học sinh nhỏ tuổi, một cách tổ chức có thể khác với học sinh THCS. Trong những điều kiện chưa thể bố trí phòng riêng, việc phân khu vực, sử dụng vách ngăn hoặc tạo khoảng không gian riêng tương đối vẫn có thể là những phương án để tăng mức độ riêng tư cho học sinh.

Quan trọng hơn, cách tổ chức không gian cần đi cùng với những quy định rõ ràng trong giờ nghỉ. Trẻ cần biết đâu là hành vi được phép, đâu là hành vi không được phép khi ở cùng không gian với bạn bè, đồng thời biết tìm đến giáo viên hoặc người lớn đáng tin cậy nếu có tình huống khiến các em cảm thấy bất an. Ở chiều ngược lại, người lớn cũng cần coi những phản ánh của trẻ là thông tin cần được lắng nghe và xử lý phù hợp, thay vì mặc định đó chỉ là trò nghịch ngợm của trẻ.

Một phòng nghỉ bán trú không chỉ đặt ra yêu cầu về cách kê giường hay chia không gian. Nó đặt ra một câu hỏi rộng hơn về cách người lớn nhìn nhận sự phát triển của trẻ đó là khi các em lớn lên thì gia đình, nhà trường cũng phải kịp thời điều chỉnh không gian sinh hoạt và cách bảo vệ trẻ phù hợp nhất