Làm sao để hạn chế bạo lực trong gia đình?

Khi bạo lực xảy ra trong chính mái ấm – nơi lẽ ra phải an toàn nhất – trẻ em trở thành những nạn nhân vô hình, chứng kiến sợ hãi, sống trong lo âu và thiếu niềm tin. 

Thực trạng và hệ lụy

Bạo lực gia đình là một vấn đề tác động trực tiếp đến sự an toàn và hạnh phúc của mỗi thành viên trong gia đình. Nhiều nghiên cứu cho thấy, trẻ lớn lên trong môi trường bạo lực dễ bị ảnh hưởng nghiêm trọng về tâm lý, hành vi và nhân cách, kéo theo nguy cơ tái diễn bạo lực trong tương lai. Vì vậy, phòng, chống bạo lực gia đình chính là bảo vệ trẻ em từ gốc rễ.

Theo số liệu từ Tòa án nhân dân tối cao giai đoạn 1/7/2023 – 31/4/2025, hệ thống tòa án đã xét xử 405.418 vụ việc liên quan bạo lực gia đình, trong đó có tới 341.692 vụ ly hôn xuất phát từ các hành vi bạo lực, chiếm 92,7% tổng số án ly hôn. 

Thống kê từ các địa phương cho thấy, số vụ bạo lực gia đình đã giảm từ trên 4.000 vụ vào năm 2022 xuống còn gần 2.330 vụ vào năm 2024. Hơn 70% các vụ bạo lực gia đình đã được góp ý hoặc tư vấn tại cộng đồng. Sau ba năm thực thi Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022, công tác này đã ghi nhận những kết quả. Nhận thức của xã hội về bạo lực gia đình ngày càng nâng cao; số vụ việc có chiều hướng giảm; các mô hình hỗ trợ, tư vấn, can thiệp tại cộng đồng ngày càng đi vào thực chất

Khoản 1 Điều 2 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 đã đưa ra định nghĩa: “Bạo lực gia đình là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình”. Việc nhận diện đúng bản chất bạo lực gia đình theo luật và nhìn thẳng vào những hệ lụy của nó trong đời sống hiện nay là bước đầu tiên để mỗi cá nhân và cả cộng đồng cùng chung tay đẩy lùi vấn nạn này.

Nguyên nhân của bạo lực gia đình có thể từ thiếu kỹ năng ứng xử, thói quen dùng bạo lực để giải quyết mâu thuẫn, lạm dụng rượu bia và chất kích thích... Nạn nhân thường là phụ nữ và trẻ em – những người yếu thế. 

Trong những năm gần đây, vấn đề bạo lực gia đình được Nhà nước đặc biệt quan tâm và từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý để phòng ngừa và xử lý. Các quy định về phòng, chống bạo lực gia đình đã được xây dựng tương đối toàn diện, bao gồm cả biện pháp phòng ngừa, hỗ trợ nạn nhân và chế tài xử lý đối với người có hành vi bạo lực. Luật phòng chống bạo lực gia đình với nội dung bổ sung 16 hành vi cụ thể về bạo lực gia đình trong đó có một số nội dung như cấm tiết lộ hoặc phát tán thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình của thành viên gia đình nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm, cấm hành vi cưỡng ép ly hôn...

Bạo lực gia đình là vấn đề xã hội nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tinh thần và quyền con người. Để hạn chế bạo lực gia đình, pháp luật Việt Nam đã xây dựng hệ thống quy định về phòng chống, xử lý hành chính, hình sự nghiêm khắc. 

Theo quy định Luật Phòng chống bạo lực gia đình có 10 biện pháp để ngăn chặn hành vi bạo lực gia đình và bảo vệ, hỗ trợ người bị bạo lực gia đình trong đó bổ sung biện pháp góp ý, phê bình người có hành vi bạo lực gia đình trong cộng đồng dân cư; thực hiện công việc phục vụ cộng đồng. 

Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình, quy định rõ các mức phạt hành chính đối với từng hành vi bạo lực gia đình như sau: Điều 37. Hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập, đe dọa hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khỏe, tính mạng mức phạt từ 2 triệu đến 20 triệu đối với các hành vi bạo lực gia đình chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. 

Đối với hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm của thành viên gia đình phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến  20.000.000 đồng đối với hành vi tiết lộ hoặc phát tán thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của thành viên gia đình nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm. 

Về trách nhiệm hình sự quy định Điều 185. Tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình: Người nào đối xử tồi tệ hoặc có hành vi bạo lực xâm phạm thân thể ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình thuộc một trong những trường hợp sau đây, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm: Đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu.

Giải pháp đồng bộ để ngăn chặn bạo lực gia đình

Bên cạnh Luật và các Nghị định, nhiều chính sách phòng, chống bạo lực gia đình cũng được triển khai một cách quyết liệt. Ngày 13/02/2022, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 45/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình về phòng, chống bạo lực gia đình trong tình hình mới đến năm 2025 với mục tiêu nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống bạo lực gia đình, tạo chuyển biến về nhận thức, hành động để từng bước giảm dần tình trạng này và kịp thời hỗ trợ người bị bạo lực gia đình. 

Quy định pháp luật đã có tuy nhiên thực tế triển khai cần sự vào cuộc của các cơ quan. Về quản lý nhà nước về phòng, chống bạo lực gia đình, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về phòng, chống bạo lực gia đình, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về phòng, chống bạo lực gia đình và điều phối liên ngành về phòng, chống bạo lực gia đình. Ủy ban nhân dân các cấp, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, có trách nhiệm thực hiện quản lý nhà nước về phòng, chống bạo lực gia đình tại địa phương.  

Công tác tuyên truyền pháp luật phòng chống bạo lực gia đình đã được đẩy mạnh với sự tham gia của Hội liên hiệp phụ nữ, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội, Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước. Trong đó, các đối tượng là nạn nhân, có nguy cơ trở thành nạn nhân được quan tâm, chú trọng, mục tiêu là 70% người có nguy cơ bị bạo lực gia đình được trang bị kiến thức, kỹ năng về ứng phó khi bị bạo lực gia đình; 90% người bị bạo lực khi phát hiện sẽ được bảo vệ, trợ giúp pháp lý và chăm sóc sức khỏe. 

Các buổi tuyên truyền Luật phòng chống bạo lực gia đình và nghị định đối tượng ngoài là hội viên phụ nữ cần mở rộng mời thêm đối tượng là các lao động nam, người chồng trong gia đình để các quy định pháp luật đến gần hơn với mọi người dân, giảm các hành vi bạo lực gia đình. Đồng thời cần tăng cường truyền thông sân khấu hoá thông qua các vở kịch, tiểu phẩm, hội thi, tọa đàm gắn với đời sống cộng đồng ở cơ sở. 

Muốn hạn chế triệt để bạo lực gia đình, phải kết hợp cả hai yếu tố: pháp luật nghiêm minh và truyền thông đủ mạnh. Do đó, các phương tiện truyền thông truyền thống như báo chí, truyền hình cần tiếp tục phát huy vai trò định hướng dư luận, phản ánh kịp thời các vụ việc điển hình và lên án hành vi bạo lực. Qua đó, việc hỗ trợ nạn nhân và phòng ngừa bạo lực được thực hiện ngay từ cơ sở, đúng với yêu cầu “phòng ngừa là chính, xử lý kịp thời” mà luật đặt ra.

Từ góc độ pháp lý, để hạn chế và tiến tới ngăn chặn triệt để bạo lực gia đình, cần có sự kết hợp đồng bộ giữa pháp luật nghiêm minh và truyền thông hiệu quả. Một mặt, tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật, xử lý công khai các vụ việc điển hình, mở rộng hệ thống hỗ trợ nạn nhân như đường dây nóng, cơ sở tạm lánh, tư vấn tâm lý. 

Mặt khác, phải kiên trì xây dựng và lan tỏa các giá trị nền tảng của bình đẳng, tôn trọng, yêu thương và đối thoại trong gia đình và cộng đồng. Chỉ khi những giá trị này được thấm sâu vào nhận thức xã hội, mục tiêu phòng, chống bạo lực gia đình theo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022 mới thực sự đạt được hiệu quả lâu dài.

Bạo lực gia đình không chỉ xâm hại người lớn mà còn để lại hệ lụy lâu dài đối với trẻ em – những nạn nhân thầm lặng. Ngăn chặn bạo lực gia đình chính là bảo vệ quyền, sự an toàn và tương lai lành mạnh của trẻ em trong mỗi mái ấm. Gia đình chỉ thực sự trở thành tổ ấm khi mỗi thành viên biết yêu thương, tôn trọng và lựa chọn đối thoại thay vì bạo lực. Nhà nước, mỗi gia đình cần chung tay hành động để xây dựng xã hội phồn vinh, gia đình hạnh phúc.