Nguyên Cục trưởng Đặng Hoa Nam: Cần khẩn trương rà soát, hỗ trợ các cơ sở tự nguyện chăm sóc trẻ em

Trước vụ việc bạo hành trẻ em nghiêm trọng xảy ra tại chùa Bầu (phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ), trả lời Tạp chí Trẻ em Việt Nam, ông Đặng Hoa Nam – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em nhận định, hành vi của người đàn ông trong video với các cháu bé không còn là câu chuyện “dạy trẻ” hay “răn đe trẻ”, mà phải được nhìn nhận dưới góc độ bạo lực, xâm hại và hành vi gây tổn hại đến sức khỏe, thân thể, danh dự, nhân phẩm của trẻ.

Ông Nam phân tích: “Với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, khi các em được đưa vào chùa để nhờ chăm sóc, người tiếp nhận phải hiểu rằng mình đang nhận một trách nhiệm xã hội rất lớn. Chăm sóc thay thế không đơn thuần là cho trẻ ăn, ở, học hành, mà trước hết phải bảo đảm môi trường sống an toàn, không bạo lực và tôn trọng sự phát triển của trẻ.

Vì vậy, cần làm rõ những trẻ này được tiếp nhận vào chùa theo hình thức nào, ai là người chịu trách nhiệm quản lý trực tiếp, ai phân công người chăm sóc, người được giao chăm sóc có đủ điều kiện hay không, việc kiểm tra sức khỏe, tâm lý, học tập và đời sống của trẻ được thực hiện thế nào?

Trách nhiệm của trụ trì cũng cần được xem xét đầy đủ. Không thể chỉ đặt câu hỏi ai là người cầm roi, mà phải đặt câu hỏi rộng hơn, ai chịu trách nhiệm về toàn bộ môi trường chăm sóc trẻ tại chùa?”.

Theo ông Đặng Hoa Nam, sau vụ việc này, Giáo hội Phật giáo cần khẩn trương rà soát, kiểm tra các cơ sở tôn giáo thuộc phạm vi quản lý có hoạt động chăm sóc trẻ em; đồng thời phối hợp, báo cáo chính quyền để kịp thời chấn chỉnh những tồn tại, bảo đảm trẻ em được chăm sóc và bảo vệ trong môi trường an toàn.

“Các cháu đã phải vào chùa để nương nhờ là có hoàn cảnh đặc biệt mà lại còn phải chịu hắt hủi, đòn roi nặng nề như vậy thì vô cùng đáng thương”, ông Nam nhấn mạnh, đồng thời lưu ý rằng một cơ sở tôn giáo có thể là nơi làm việc thiện, hỗ trợ những hoàn cảnh khó khăn, nhưng chính vì xã hội đặt niềm tin vào những nơi này nên yêu cầu về an toàn trẻ em càng phải cao. Giáo hội cần rà soát toàn bộ các cơ sở tôn giáo đang trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em, thay vì chỉ kiểm tra khi có phản ánh hoặc khi một vụ việc nghiêm trọng đã xảy ra.

Nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em nêu nhận định, hiện nay có nhiều cơ sở chăm sóc trẻ em tự nguyện đang làm rất tốt, thực sự trở thành những nơi cư trú an toàn, giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được chăm sóc và phát triển. Tuy nhiên, bên cạnh việc ghi nhận những mô hình tốt, cần có cơ chế rà soát thường xuyên và sẵn sàng hướng dẫn, hỗ trợ những cơ sở còn hạn chế, làm chưa tốt hoặc trong quá trình hoạt động vô tình có hành vi vi phạm pháp luật, qua đó kịp thời khắc phục trước khi gây tổn thương cho trẻ.

Điều này càng cần thiết bởi việc chăm sóc trẻ trong cơ sở tôn giáo phải phù hợp cả với pháp luật về trẻ em và những chuẩn mực đạo đức, từ bi, nhân ái mà tôn giáo hướng tới. Để hành vi bạo lực diễn ra trong không gian được xã hội kỳ vọng là nơi bình an, chở che cho những người yếu thế là điều đặc biệt phản cảm.

Ông Đặng Hoa Nam nêu ra thí dụ điển hình, đó một hướng đi đáng tham khảo từ TP.HCM, nơi Giáo hội Phật giáo đã phối hợp với Hội Bảo vệ quyền trẻ em TP.HCM và các tổ chức cứu trợ trẻ em xây dựng, phổ biến các tiêu chuẩn về chăm sóc trẻ em trong cơ sở tôn giáo.

“Cần tiến tới một quy chế bảo vệ trẻ em trong các cơ sở tôn giáo, trong đó quy định rõ việc tuyển chọn, phân công người chăm sóc, cơ chế giám sát, tiếp nhận phản ánh, phòng ngừa bạo lực, bóc lột, lợi dụng trẻ em, đồng thời công khai, minh bạch nguồn lực tài chính dành cho hoạt động chăm sóc trẻ”, ông Nam nhấn mạnh.

Chính quyền phải quản lý từ xa, phòng ngừa nguy cơ trẻ bị tổn thương

Từ vụ các cháu bé bị bạo hành tại chùa Bầu và nhiều vụ việc đáng tiếc khác từng xảy ra ở các cơ sở trông giữ trẻ, ông Đặng Hoa Nam đề cập là trách nhiệm của chính quyền trong quản lý từ xa, phòng ngừa nguy cơ trước khi trẻ bị tổn thương. Theo ông, bài học lớn nhất từ vụ việc là phải chuyển từ tư duy “xảy ra rồi mới xử lý” sang "phòng ngừa nguy cơ từ sớm, từ xa".

Chính quyền địa phương phải nắm được trên địa bàn có bao nhiêu cơ sở tôn giáo đang chăm sóc trẻ em, số trẻ là bao nhiêu, các em thuộc nhóm hoàn cảnh đặc biệt nào, ai chịu trách nhiệm chăm sóc và cơ chế kiểm tra, giám sát ra sao. Việc kiểm tra không nên chỉ dừng ở hồ sơ hành chính mà phải có những cuộc kiểm tra thực tế, phỏng vấn trẻ một cách phù hợp và độc lập, kiểm tra điều kiện ăn ở, học tập, chăm sóc sức khỏe và tâm lý.

Đây cũng là tinh thần cần được quán triệt trong thực hiện Thông báo 432-TB/VPTW ngày 26/11/2025 về công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.

Trong cuộc trao đổi tối ngày 13/8, PV Tạp chí Trẻ em Việt Nam cũng đề cập tới một vấn đề nóng lên trong dư luận hiện nay, đó là: Người quay video vụ bạo hành các cháu bé tại chùa Bầu có phải chịu trách nhiệm gì không?

Theo ông Đặng Hoa Nam, pháp luật về trẻ em đặt ra trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục, gia đình và cá nhân trong việc thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em hoặc trường hợp trẻ em bị xâm hại, có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi đến cơ quan có thẩm quyền.

Theo đó, cơ quan có thẩm quyền bảo vệ trẻ em có trách nhiệm tiếp nhận thông tin, triển khai việc hỗ trợ, can thiệp đối với trẻ em bị xâm hại và ngăn chặn, xử lý người xâm hại trẻ em.

Vì vậy, trách nhiệm cụ thể của người chứng kiến cần được xem xét trên cơ sở hành vi, hoàn cảnh và những thông tin mà người đó biết được. Việc có quay video nhưng không can ngăn trực tiếp không đồng nghĩa đương nhiên với việc người đó phải chịu trách nhiệm hình sự, tuy nhiên trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác khi biết trẻ em bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị xâm hại là vấn đề cần được đặt ra theo quy định của pháp luật.

Pháp luật hình sự cũng không mặc nhiên coi mọi trường hợp chứng kiến mà không can thiệp là tội phạm. Điều 132 Bộ luật Hình sự quy định trách nhiệm hình sự trong trường hợp người chứng kiến thấy người khác đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, có điều kiện cứu giúp nhưng không cứu giúp và dẫn đến hậu quả người đó chết. Do đó, việc một người quay video có bị xử lý hay không phải căn cứ vào tình huống cụ thể, khả năng can thiệp, nghĩa vụ pháp lý và hậu quả thực tế, chứ không thể suy diễn chỉ từ việc họ đã quay lại sự việc.

Điều quan trọng nhất sau vụ việc ở chùa Bầu, theo ông Đặng Hoa Nam, là đừng để câu chuyện kết thúc ở việc xử lý một cá nhân. Một đứa trẻ bị bạo hành là dấu hiệu cho thấy cơ chế bảo vệ trẻ em ở đâu đó đã có khoảng trống. Trách nhiệm của chúng ta là phải tìm ra khoảng trống ấy, lấp nó bằng cơ chế kiểm tra, giám sát và cảnh báo hiệu quả hơn.

"Bảo vệ trẻ em không phải là đợi đến khi có một đoạn video xuất hiện mới hành động, mà cần phải lường trước nguy cơ, tăng cường kiểm soát và ngăn chặn hiệu quả hơn nữa nguy cơ xảy ra bạo hành với trẻ em. Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam luôn hoan nghênh và sẵn sàng đồng hành cùng các cơ quan chức năng, hỗ trợ các cơ sở chăm sóc trẻ em thực hiện tốt hơn công tác bảo vệ, chăm sóc và bảo đảm quyền, lợi ích tốt nhất của trẻ em", ông Nam chia sẻ.

Khi phát hiện các vụ việc có dấu hiệu bạo hành hoặc những nguy cơ gây hại cho trẻ em, quý độc giả có thể liên lạc ngay tới (Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em, Đường dây nóng Tư vấn và Hỗ trợ nạn nhân mua bán người bấm gọi số 111; hoặc qua Email: tongdaiquocgia111@gmail.com) hoặc thông báo ngay cho các cơ quan chức năng gần nhất.

Đường dây nóng của Tạp chí Trẻ em Việt Nam: 0989210376; 0989777265/Hoặc gửi nhắn tin đến Fanpage: https://web.facebook.com/tapchitreemvietnam và Diễn đàn Trẻ em Việt Nam: https://web.facebook.com/groups/diendantreemvietnam