Thấy gì từ những hội nhóm “ghét bố mẹ”?

LTS: Những hội nhóm mang tên “ghét bố mẹ” xuất hiện trên mạng xã hội gần đây đang đặt ra một vấn đề không thể xem nhẹ: Vì sao một số trẻ lại chọn không gian mạng để bày tỏ sự bất mãn, tổn thương và những điều khó nói với chính cha mẹ mình?

Đằng sau hai chữ “ghét” có thể không chỉ là sự phản kháng hay bướng bỉnh, mà còn là những nhu cầu chưa được đáp ứng: được lắng nghe, được tôn trọng, được thấu hiểu và được đồng hành.

Điều đáng quan tâm không phải là phán xét những đứa trẻ đang lên tiếng, mà là nhìn vào những khoảng trống đã khiến các em phải tìm đến những cộng đồng như vậy. Khi gia đình chưa phải là nơi trẻ có thể chia sẻ, nhà trường chưa đủ sức nâng đỡ, các dịch vụ hỗ trợ còn hạn chế và không gian mạng thiếu những điểm tựa an toàn, trẻ sẽ tìm kiếm sự đồng cảm ở đâu?

Chuyên đề “Ghét bố mẹ hay tiếng kêu cứu của trẻ?” của Tạp chí Trẻ em Việt Nam đi tìm câu trả lời từ chính tiếng nói của trẻ, từ góc nhìn của cha mẹ, nhà trường và các chuyên gia. Qua đó, đặt ra một câu hỏi lớn hơn: Người lớn cần làm gì để mỗi đứa trẻ có một nơi an toàn để được lắng nghe, bảo vệ và lớn lên?

Bài 1: Thấy gì từ những hội nhóm “ghét bố mẹ”?

*****

Một chữ “ghét” nhưng rất nhiều câu chuyện

Một cô gái tuổi từng viết trong nhóm “Hội những người ghét cha mẹ” rằng, đáng lẽ ở tuổi của mình, cô được sống nhiệt huyết, học hành và vui vẻ cùng bạn bè. Nhưng cuộc đời cô đã rẽ sang hướng khác từ khi gia đình làm ăn thất bại, nợ nần, rồi cha mẹ vướng vào cờ bạc.

Khi đó cô mới học lớp 5. Chị em cô phải nhờ dì, chú giúp tiền ăn học. Những lời “khuyên ngăn” của các con không làm tình hình thay đổi, trái lại, nhiều lần chỉ nhận lại những lời chửi rủa thô tục; thậm chí bị cha mẹ túm tóc, đánh đập ngay giữa chợ.

Cô gái kể mình vẫn có cha, có mẹ, có chị, có em và hiểu đó vốn là điều may mắn. Nhưng càng lớn, cô càng thấy cô độc trong chính gia đình mình.

Cô và chị cả phải bỏ dở việc học để về quê chăm em gái út, bởi lo em sẽ vì hoàn cảnh gia đình mà chịu nhiều thua thiệt, buồn bã. Những ngày tháng sống trong nợ nần, cãi vã và những lời xúc phạm khiến cô gần như không còn bạn bè bởi mặc cảm về gia đình.

Rồi sức khỏe giảm sút, bệnh tật nhưng cha mẹ bỏ mặc. Em gái thì nhỏ tuổi, chỉ sợ bệnh giống chị nên cũng cách xa. Chị gái thì đã lập gia đình. Cô thường xuyên mất ngủ, khóc một mình; có lúc xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực về cái chết.

Trong bài viết trên nhóm, cô chỉ kể hoàn cảnh và hỏi có ai biết chùa nào ở TP. Hồ Chí Minh cho người như cô ở nhờ vài tháng được không.

N.M.H., sinh năm 2005, ở tỉnh Thanh Hóa, khi học lớp 9 đã yêu và thường xuyên bỏ học đi chơi. Gia đình tìm mọi cách khuyên can, thậm chí phạt và đánh em với mong muốn em tập trung học hành. Nhưng càng bị đánh, bị quát mắng, H. càng tỏ ra lì lợm, bất cần; kết quả học tập vì thế cũng giảm sút.

Khi tâm sự, điều H. nói đến nhiều hơn lại không phải chuyện học hành hay tình cảm. Em kể mình thường xuyên phải chứng kiến cảnh bố mẹ mắng chửi, thậm chí đánh nhau.

Người bố hay chửi tục, lăng mạ mẹ con em và cũng chửi rủa chính em. Mỗi lần gia đình xảy ra xung đột, H. thấy chán nản và chỉ muốn bỏ đi.

Có không ít câu chuyện tương tự như H. được chia sẻ trong các hội nhóm “ghét cha mẹ” trên mạng xã hội. Nó đặt ra một câu hỏi không dễ trả lời: trước khi gọi một đứa trẻ là chống đối hay hư hỏng, người lớn đã biết đủ về những gì đang diễn ra trong gia đình em hay chưa?

Nhưng có những chia sẻ bắt đầu từ việc bố mẹ cắt wifi, không cho tiền nạp game, cấm sử dụng điện thoại, mắng vì điểm kém hoặc đem con so sánh với “con nhà người ta”. Có người vào nhóm chỉ để kể một cuộc cãi nhau trong ngày vì “không biết nói với ai”. Có người viết xong vẫn thừa nhận mình thương mẹ.

Cũng có người phản ứng rằng những chuyện như bị cắt wifi, không được chơi game hay bị cha mẹ nhắc nhở vì mắc lỗi không thể trở thành lý do để lên mạng xúc phạm bố mẹ. Vì thế, một chữ “ghét” không thể nói hết những gì đang diễn ra bên trong một hội nhóm.

Cha mẹ “tàu ngầm” ở nơi con kể chuyện

Trên mạng xã hội, có không ít nhóm “ghét bố mẹ”. Đáng chú ý là nhóm “Con ghét bố mẹ” được lập từ tháng 1/2021, những ngày cuối tháng 9/2026 thu hút số lượng thành viên tăng rất nhanh.

Con số thay đổi liên tục, từ hơn 44.000 thành viên ngày 28/9, lên gần 100.000 vào sáng 29/9 và lên đến trên 340.000 thành viên vào chiều 2/10. Trong đó có học sinh, sinh viên, người trưởng thành và cả những phụ huynh muốn biết con mình có ở trong nhóm đó hay không.

Chị T.H. (TP. Hà Nội) cho hay, chị “tàu ngầm” trong nhóm và bị sốc trước cách một số thành viên nói về cha mẹ. Nhưng sau sự giận dữ ban đầu, chị bắt đầu tự hỏi những “đứa trẻ” ấy đã trải qua điều gì để có thể viết ra những lời như vậy.

Sự tự vấn ấy khiến chị nhớ lại những lần mình nóng giận và có thể đã làm con tổn thương. Chị đã xin lỗi con, nhưng vẫn còn cảm giác ân hận. Sau đó, có lúc chị chủ động hỏi con - liệu mẹ từng làm điều gì khiến con tổn thương hay không, và nói với con rằng nếu có, hãy nói để mẹ sửa thay vì giữ trong lòng rồi lên mạng...

Nhưng cũng có những người nổi giận, mắng lại những đứa trẻ mà họ cho là hỗn xược, vô ơn. Thậm chí có người “kết tội”: “90% người đăng bài chửi bố mẹ trong nhóm này toàn lũ mất dạy ăn chơi lêu lổng sĩ diện với bạn bè khi bị bố mẹ ngăn cấm sinh ra sự chán ghét thù hằn”… Một nơi vốn được tạo ra để “trẻ” nói những điều không biết chia sẻ cùng ai - vì thế có nguy cơ trở thành nơi người lớn tiếp tục nói thay, dạy dỗ.

Nhà văn Hoàng Hiền (TP. Hồ Chí Minh) nhìn câu chuyện từ một chiều khác. Theo chị, trẻ con bất mãn với cha mẹ không phải chuyện mới. Những thế hệ trước cũng từng có những gia đình bất ổn, những đứa trẻ bị áp đặt hoặc không được nói lên tiếng nói của mình. Điểm khác là ngày trước trẻ ít có không gian để kể công khai những điều ấy.

Chị cũng cho rằng câu chuyện không chỉ nằm ở phía cha mẹ. Trẻ hôm nay lớn lên trong những điều kiện khác, ít có cơ hội cùng cha mẹ lao động, trải qua những thiếu thốn. Trong khi nhiều cha mẹ vừa có xu hướng bù đắp cho con về vật chất, vừa đặt lên con những kỳ vọng lớn về học hành và thành công.

Cha mẹ có thể bước vào nơi con kể chuyện, nhưng nghe thấy một đứa trẻ nói gì và hiểu vì sao em phải tìm đến đó để nói là hai chuyện khác nhau.

Trẻ cần những nơi khác để được lắng nghe

Chia sẻ với Tạp chí Trẻ em Việt Nam, ông Đặng Hoa Nam - nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em, Phó Chủ tịch Hội bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, không thể chỉ nhìn tên gọi “ghét bố mẹ” rồi kết luận cả một hội nhóm là xấu hay nguy hiểm. Mọi người đều có quyền hình thành các nhóm trên không gian mạng nếu nội dung không vi phạm pháp luật, quyền trẻ em và các chuẩn mực đạo đức xã hội. Điều cần xem xét là bên trong nhóm đang diễn ra điều gì, trẻ đang có nhu cầu gì và hoạt động của nhóm có phát sinh những nội dung vi phạm hay không?

Đồng thời cần nhìn rộng hơn vào những nơi trẻ có thể tìm kiếm sự hỗ trợ: gia đình, nhà trường, các dịch vụ xã hội và không gian mạng. Cha mẹ cần dành thời gian cho con, đồng hành và chia sẻ với trẻ cả những vấn đề trên mạng lẫn ngoài đời thực, từ chuyện học hành, quan hệ bạn bè đến những điều xảy ra trong trường học. “Cốt lõi xuyên suốt” là kỷ luật tích cực, dựa trên sự thấu hiểu và đồng thuận giữa cha mẹ với con cái, thay vì chỉ áp đặt yêu cầu và xử phạt khi trẻ mắc lỗi.

Tuy nhiên, không phải lúc nào gia đình cũng có thể tự giải quyết mọi vấn đề. Vì vậy, những dịch vụ hỗ trợ trẻ em cần được biết đến và sử dụng nhiều hơn. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, ngoài tiếp nhận thông tin tố giác về vi phạm, xâm hại trẻ em, còn có chức năng tư vấn, hỗ trợ. Ông Đặng Hoa Nam cho rằng, chức năng này cần được quảng bá đầy đủ và rộng rãi hơn để trẻ biết rằng khi gặp vấn đề, các em có thể tìm đến một địa chỉ tin cậy để được lắng nghe và hướng dẫn.

Với nhà trường, vấn đề nằm ở việc xây dựng một hệ thống tư vấn đủ chuyên nghiệp để học sinh thực sự muốn tìm đến. Công tác tư vấn học đường không nên chỉ được giao cho giáo viên kiêm nhiệm hoặc những người chưa được đào tạo phù hợp. Trường học cần có người có chuyên môn để hỗ trợ học sinh về tâm lý, quan hệ và những khó khăn trong quá trình trưởng thành.

Cùng với đó là cách ứng xử trong giáo dục, theo ông Đặng Hoa Nam: "Giáo dục tích cực hay kỷ luật tích cực cần được phổ biến và thực hiện thực chất trong trường học, để giáo viên và học sinh có thể lắng nghe, thấu hiểu nhau, qua đó thu hẹp khoảng cách giữa người lớn và trẻ em. Một trường học hạnh phúc, ở góc nhìn này, không chỉ là nơi an toàn về thể chất mà còn phải là nơi học sinh cảm thấy mình được lắng nghe và có chỗ dựa khi gặp vấn đề".

Với không gian mạng, ông Đặng Hoa Nam cho rằng, không thể chỉ yêu cầu trẻ tránh xa những hội nhóm có nội dung tiêu cực, bởi trách nhiệm bảo vệ trẻ không thể đặt hết lên vai các em. Người quản trị nhóm phải chịu trách nhiệm với nội dung được đăng tải; doanh nghiệp cung cấp nền tảng cũng cần có cơ chế sàng lọc, điều chỉnh những thông tin vi phạm pháp luật, quyền trẻ em hoặc chuẩn mực đạo đức, cũng như những nội dung có nguy cơ lôi kéo, kích động trẻ thực hiện hành vi lệch chuẩn.

Một mạng xã hội có thể có hàng nghìn, thậm chí hàng vạn thành viên với những suy nghĩ khác nhau, vì vậy không gian mạng cũng cần được xây dựng theo hướng an toàn, lành mạnh, để khi trẻ tìm đến đó, các em không tiếp tục bị đẩy vào những nội dung làm trầm trọng thêm sự tổn thương hoặc xung đột.

Từ góc độ tư vấn, bà Nguyễn Thị Thu Ba, cán bộ Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số, trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, nhấn mạnh nhu cầu rất căn bản phía sau những lời than thở của trẻ: được nói với một người không phán xét mình.

Trong nhiều năm tư vấn trực tuyến, bà từng tiếp nhận những người trẻ tìm đến không hẳn để tìm ngay một giải pháp, mà trước hết chỉ muốn có một nơi để nói ra điều mình đang nghĩ, đang cảm thấy. Từ thực tế đó, bà cho rằng, với trẻ em, việc cha mẹ xây dựng một mối quan hệ đủ gần gũi từ sớm rất quan trọng, bởi khi gặp khó khăn, điều các em cần trước tiên có thể không phải là một lời khuyên, mà là một người sẵn sàng lắng nghe.

Cha mẹ cũng không thể chỉ chuẩn bị một cách nuôi dạy duy nhất cho mọi đứa trẻ. Bởi cùng một gia đình, nhưng có đứa rất chủ động, có đứa cần cha mẹ kèm cặp nhiều hơn… Người lớn phải biết điều chỉnh cách tiếp cận theo từng đứa trẻ, thay vì dùng cùng một khuôn mẫu để đánh giá hoặc nắn chỉnh con.

Vì thế, điều đáng quan tâm phía sau những hội nhóm “ghét cha mẹ” không chỉ là những lời lẽ cực đoan, mà còn là nhu cầu được lắng nghe và tìm kiếm sự hỗ trợ của trẻ. Khi gia đình, nhà trường, dịch vụ hỗ trợ và không gian mạng cùng tạo được những điểm tựa an toàn, trẻ sẽ không phải tìm đến hội nhóm trên mạng xã hội để "nói"./.