Béo phì ở trẻ em tăng nhanh trên toàn cầu, Việt Nam cũng đối mặt nguy cơ đáng lo ngại

Theo báo cáo World Obesity Atlas 2026 do Liên đoàn Béo phì Thế giới công bố, tình trạng thừa cân và béo phì ở trẻ em đang trở thành một thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Dữ liệu của tổ chức này cho thấy đến năm 2025, thế giới có hơn 180 triệu trẻ em và thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 5 đến 19 bị béo phì. Nếu xu hướng hiện nay tiếp tục, con số này có thể tăng lên khoảng 227 triệu trẻ vào năm 2040. Ngoài ra, hơn 500 triệu trẻ em trong cùng độ tuổi được dự báo sẽ rơi vào tình trạng thừa cân.

Các chuyên gia y tế cho rằng, sự gia tăng nhanh của béo phì ở trẻ em chủ yếu bắt nguồn từ những thay đổi trong môi trường sống và thói quen sinh hoạt. Việc tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, các loại đồ uống có đường cùng với việc giảm hoạt động thể chất khiến trẻ em ngày càng dễ rơi vào tình trạng thừa cân, béo phì.

Theo báo cáo, đến năm 2040 có thể có ít nhất 120 triệu trẻ em trong độ tuổi đi học xuất hiện sớm các dấu hiệu của những bệnh mạn tính liên quan đến cân nặng như tiểu đường, bệnh tim mạch, các vấn đề về xương khớp hoặc một số loại ung thư. Những nguy cơ này phần lớn liên quan đến chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức cao.

BMI (Body Mass Index) là chỉ số khối cơ thể được sử dụng phổ biến trong y học để đánh giá tình trạng dinh dưỡng thông qua mối quan hệ giữa chiều cao và cân nặng. Chỉ số này giúp phân loại cơ thể vào các nhóm như gầy, bình thường, thừa cân hoặc béo phì. Theo tiêu chuẩn chung, người có BMI từ 25 trở lên được xếp vào nhóm thừa cân và từ 30 trở lên được xem là béo phì. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng BMI chỉ mang tính chất đánh giá tổng quát và cần được kết hợp với các chỉ số sức khỏe khác.

Bà Johanna Ralston - Giám đốc điều hành của World Obesity Federation cho rằng, sự gia tăng béo phì ở trẻ em trên toàn cầu cho thấy xã hội vẫn chưa thực sự chú ý đúng mức đến vấn đề này. Theo bà, việc để trẻ em lớn lên trong tình trạng béo phì và phải đối mặt với nhiều bệnh mạn tính là điều không công bằng đối với thế hệ trẻ.

Giám đốc điều hành của World Obesity Federation nhấn mạnh rằng, béo phì ở trẻ em không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn chịu tác động mạnh từ môi trường sống, hệ thống thực phẩm và lối sống hiện đại. Khi trẻ em dễ dàng tiếp cận với các loại thực phẩm không lành mạnh nhưng lại ít có cơ hội vận động, nguy cơ thừa cân và béo phì sẽ tăng lên nhanh chóng.

Báo cáo của World Obesity Federation cũng cho thấy, sự phân bố không đồng đều giữa các quốc gia. Trung Quốc hiện là quốc gia có số trẻ em và thanh thiếu niên có chỉ số BMI cao nhiều nhất thế giới với khoảng 62 triệu trẻ, tiếp theo là Ấn Độ với khoảng 41 triệu trẻ và Hoa Kỳ với khoảng 27 triệu trẻ trong độ tuổi từ 5 đến 19.

Tại Vương quốc Anh, khoảng 3,8 triệu trẻ em được ghi nhận có chỉ số BMI cao. Đây được xem là mức cao kỷ lục của quốc gia này và khiến Anh trở thành một trong những nước có tình trạng béo phì trẻ em đáng lo ngại tại châu Âu. Khi so sánh với một số quốc gia như Pháp hay Ý, tỷ lệ trẻ em thừa cân và béo phì tại Anh cao gần gấp đôi.

Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng, nếu xu hướng này tiếp tục, đến năm 2040 tại Anh có thể có khoảng 370 nghìn trẻ em xuất hiện sớm các dấu hiệu bệnh tim mạch và khoảng 271 nghìn trẻ có nguy cơ cao mắc bệnh tăng huyết áp.

Một điểm đáng chú ý trong báo cáo là sự khác biệt giữa các khu vực trên thế giới. Trong số các quốc gia có tỷ lệ trẻ em thừa cân và béo phì cao, phần lớn tập trung tại khu vực châu Mỹ và Thái Bình Dương. Tuy nhiên, tốc độ gia tăng nhanh nhất lại đang diễn ra tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, nơi hệ thống dinh dưỡng và chính sách kiểm soát thực phẩm còn nhiều hạn chế.

Tại Việt Nam, tình trạng thừa cân và béo phì ở trẻ em cũng đang có xu hướng gia tăng nhanh trong những năm gần đây. Theo các chuyên gia được công bố tại hội thảo về áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường do UNICEF tổ chức năm 2024, tỷ lệ thừa cân và béo phì ở trẻ em Việt Nam trong độ tuổi từ 5 đến 19 đã tăng từ khoảng 8,5% năm 2010 lên gần 19% vào năm 2020. Đối với trẻ dưới 5 tuổi, tỷ lệ thừa cân và béo phì khoảng 7,4%.

Nếu không có các biện pháp kiểm soát hiệu quả, các chuyên gia dự báo đến năm 2030 Việt Nam có thể có gần 2 triệu trẻ em trong độ tuổi từ 5 đến 19 bị thừa cân hoặc béo phì. Điều này cho thấy tốc độ gia tăng của vấn đề đang diễn ra khá nhanh trong thời gian ngắn.

Béo phì ở trẻ em làm tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm ngay từ khi còn nhỏ như tiểu đường type 2, rối loạn lipid máu hay tăng huyết áp. Nghiên cứu của Bệnh viện Nhi Trung ương cũng ghi nhận đã có những trường hợp trẻ em Việt Nam được chẩn đoán mắc tiểu đường type 2 từ 9-10 tuổi, điều hiếm gặp cách đây một thập kỷ.

Theo TS. Kremlin Wickramasinghe - chuyên gia của World Health Organization khu vực châu Âu, béo phì ở trẻ em có thể được xem là “thất bại của môi trường sống”. Ông cho rằng cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn, bao gồm việc hạn chế quảng cáo thực phẩm không lành mạnh và tăng cường dán nhãn dinh dưỡng rõ ràng trên sản phẩm.

Các tổ chức y tế quốc tế cũng kêu gọi các chính phủ triển khai nhiều chính sách nhằm cải thiện môi trường dinh dưỡng cho trẻ em, như đánh thuế đồ uống có đường, hạn chế quảng cáo đồ ăn nhanh nhắm tới trẻ em, đồng thời khuyến khích các hoạt động thể chất trong trường học và cộng đồng.

Các chuyên gia nhận định rằng việc kiểm soát béo phì ở trẻ em không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà cần sự phối hợp của gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Khi trẻ em được tạo điều kiện tiếp cận với thực phẩm lành mạnh và có môi trường vận động tích cực, nguy cơ thừa cân và béo phì sẽ được kiểm soát tốt hơn, góp phần bảo vệ sức khỏe cho thế hệ tương lai./.