Khi AI tạo ra những rủi ro mới với trẻ em: Cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện pháp luật về bảo vệ trẻ em trên môi trường số 

Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo bùng nổ mạnh mẽ tạo ra những cơ hội chưa từng có cho trẻ em trong học tập, sáng tạo, giao tiếp và tham gia đời sống xã hội.

Tuy nhiên đi kèm là sự xuất hiện của các nguy cơ, tác động tiêu cực tới trẻ em như bắt nạt trên mạng, nội dung độc hại, dụ dỗ và thao túng trẻ em, xâm hại tình dục trực tuyến, lừa đảo, xâm phạm dữ liệu cá nhân cũng như các hình thức xâm hại mới liên quan đến trí tuệ nhân tạo tạo sinh và công nghệ deepfake. 

Trong bối cảnh ấy, Bộ Tư pháp phối hợp với Liên minh châu Âu và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc UNICEF đồng tổ chức Phiên thảo luận nhằm trao đổi, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về bảo vệ trẻ em trong môi trường số; nhận diện những khoảng trống, khó khăn, vướng mắc trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo.

Đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp công nghệ, gia đình, nhà trường và xã hội hướng đến mục tiêu bảo vệ quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em.

Tham dự chỉ đạo Phiên thảo luận có: Ông Hoàng Thanh Tùng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp; Ông Nguyễn Thanh Tịnh, Thứ trưởng Bộ Tư pháp; Ông Julien Guerrier, Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam; Bà  Silvia Danailov, Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam; Ông Nguyễn Hữu Huyên, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Tư pháp, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo Dự án EU JULE 2.

Bên cạnh đó, Phiên thảo luận còn thu hút hơn 100 đại biểu khách mời là đại diện Lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp; đại diện các bộ, ban, ngành ở Trung ương và một số địa phương; đại diện một số Đại sứ quán, tổ chức quốc tế tại Việt Nam.

Phát biểu khai mạc tại Phiên thảo luận, Ông Hoàng Thanh Tùng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp nhấn mạnh, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đã trở thành một yêu cầu cấp bách mang tính quốc gia và toàn cầu, đòi hỏi sự chung tay của cả xã hội với tinh thần trách nhiệm cao nhất. 

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, Việt Nam đã từng bước hình thành khuôn khổ pháp luật về bảo vệ trẻ em trong môi trường số; nội dung liên quan đến bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đã được quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật, từ pháp luật về trẻ em, hình sự, tố tụng hình sự đến an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quản lý, cung cấp dịch vụ trên Internet. 

Tuy nhiên, hệ thống pháp luật về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng vẫn cần được tiếp tục rà soát, hoàn thiện; công tác thực thi pháp luật cũng cần được cải thiện và nâng cao hiệu quả hơn nữa.

Để phiên thảo luận đạt hiệu quả thực chất, Bộ trưởng đề nghị các đại biểu trao đổi tập trung vào 3 vấn đề chính.

Thứ nhất, nhận diện chính xác khoảng trống pháp lý đối với yêu cầu bảo vệ trẻ em trên môi trường số; đưa ra các đề xuất hoàn thiện pháp luật trên cơ sở lấy quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trung tâm, bám sát chủ trương đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước, đảm bảo tính khả thi, phù hợp với điều kiện tình hình thực tiễn của Việt Nam, theo kịp sự phát triển rất nhanh của công nghệ, đảm bảo thực thi đầy đủ các cam kết quốc tế của Việt Nam trong lĩnh vực này.

Thứ hai, đề xuất các biện pháp thiết thực nhằm đẩy mạnh hơn nữa công tác tổ chức thi hành pháp luật về bảo vệ trẻ em nói chung và bảo vệ trẻ em trên không gian mạng nói riêng, theo hướng kịp thời hơn và thân thiện hơn với trẻ em; nâng cao hiệu quả cơ chế phối hợp liên ngành, trong đó yêu cầu bảo vệ trẻ em cần được đề cao xuyên suốt toàn bộ quá trình tổ chức thi hành pháp luật cũng như đảm bảo pháp luật được thực thi nghiêm trong thực tế.

Thứ ba, tăng cường hơn nữa trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan, đặc biệt là các doanh nghiệp cung cấp nền tảng số. An toàn của trẻ em phải được đặt ra ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, không phải là biện pháp khắc phục sau khi hậu quả đã xảy ra, để công nghệ thực sự mang lại giá trị tiện ích và cuộc sống tốt hơn cho con người, trong đó có nhóm đối tượng cần được ưu tiên bảo vệ là trẻ em.

Ông Tùng tin tưởng rằng, các Bộ, ngành, tổ chức và doanh nghiệp công nghệ số, với sự hỗ trợ của bạn bè quốc tế, sẽ cùng chung tay nỗ lực và trách nhiệm trong công tác xây dựng, hoàn thiện và thi hành pháp luật nhằm tạo nên những rào chắn hữu hiệu để bảo vệ trẻ em trước các nguy cơ tiềm ẩn trên không gian mạng. 

Đồng thời tạo điều kiện để trẻ em – những chủ nhân số tương lai của đất nước – có môi trường phát triển lành mạnh, an toàn, khai thác tối đa lợi ích từ sự phát triển của công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số.

Thống nhất cao với Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Ông Julien Guerrier, Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam, khẳng định trẻ em là chủ thể của quyền, có quyền được bảo đảm an toàn, phẩm giá, quyền riêng tư, quyền tham gia, phát triển và tiếp cận công lý trong môi trường số như trong đời sống thực. 

Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam chia sẻ "Trẻ em có cùng quyền cả trên môi trường mạng và ngoài đời thực - về an toàn, phẩm giá, quyền riêng tư và quyền tiếp cận công lý. Khi các rủi ro số phát triển, luật pháp và thể chế phải bắt kịp để ngăn ngừa và xử lý các hành vi xâm hại một cách hiệu quả. Liên minh châu Âu tự hào hỗ trợ Việt Nam tăng cường bảo vệ trẻ em trực tuyến và xây dựng một môi trường số an toàn hơn, nơi mọi trẻ em đều có thể học tập, kết nối và phát triển”.

Chia sẻ quan điểm với Bộ trưởng Bộ Tư pháp, bà Silvia Danailov, Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam, cho biết: "Công nghệ số đang thay đổi cuộc sống của trẻ em, tạo ra những cơ hội mới đồng thời khiến các em phải đối mặt với các rủi ro như bắt nạt qua mạng, bóc lột trực tuyến và vi phạm quyền riêng tư. Mỗi trẻ em đều có quyền tham gia vào thế giới số một cách an toàn”, đồng thời bày tỏ cam kết của UNICEF tiếp tục hỗ trợ Việt Nam thúc đẩy các luật pháp và chính sách bảo vệ quyền trẻ em trong thời đại số.

Tại Phiên thảo luận, các đại biểu tập trung trao đổi về thực trạng và định hướng hoàn thiện pháp luật; trách nhiệm của nền tảng số và doanh nghiệp công nghệ; bảo vệ dữ liệu cá nhân của trẻ em; xử lý các hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng; chứng cứ điện tử; tư pháp thân thiện với trẻ em và cơ chế phối hợp liên ngành, hợp tác quốc tế.

Các ý kiến, đề xuất, kiến nghị tại Phiên thảo luận sẽ là nguồn tài liệu tham khảo để các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về bảo vệ trẻ em trong môi trường số.

Cũng tại diễn đàn này, Bộ Tư pháp khẳng định mong muốn tiếp tục phối hợp với các cơ quan tổ chức Việt Nam và các đối tác quốc tế, trong đó có Liên minh châu Âu, UNICEF để cùng nỗ lực hướng tới xây dựng một môi trường số an toàn, lành mạnh và thân thiện, trong đó quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em được bảo đảm trên thực tế.