Khi yêu thương trở thành “lá chắn” bảo vệ trẻ em

Theo thống kê từ Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, chỉ trong tháng 4/2026 đã có 181 vụ việc trẻ em cần hỗ trợ, can thiệp với 190 trẻ liên quan. Đáng chú ý, hơn một nửa số trường hợp là trẻ bị tổn hại nghiêm trọng về thể chất và tinh thần do bạo lực; gần 3/4 vụ việc xảy ra ngay trong gia đình.

Thực trạng và khoảng trống bảo vệ trẻ em hiện nay 

Dưới góc nhìn quản lý và chính sách, TS.BS Vũ Thị Kim Hoa, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, thẳng thắn nhìn nhận về thực trạng nhức nhối khi nhiều vụ việc bạo hành chỉ được đưa ra ánh sáng khi trẻ đã rơi vào tình trạng nguy kịch hoặc tử vong. Điều này cho thấy khoảng trống lớn nhất lại nằm ở khâu phát hiện sớm, năng lực thực thi và sự phối hợp giữa các lực lượng bảo vệ trẻ ngay từ cơ sở.

Theo TS.BS Vũ Thị Kim Hoa, nhiều hành vi bạo lực với trẻ xuất phát từ áp lực kéo dài, sự thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc của người lớn và môi trường sống thiếu hỗ trợ.

Ngoài ra, trở ngại lớn nhất trong công tác bảo vệ trẻ em hiện nay chính là rào cản tâm lý xã hội. TS.BS Vũ Thị Kim Hoa chỉ ra rằng, nhiều vụ bạo lực diễn ra âm ỉ trong thời gian dài nhưng không được can thiệp kịp thời do tư duy coi đó là chuyện riêng tư của mỗi gia đình. Chính sự ngại va chạm của cộng đồng đã vô tình tạo ra bóng tối cho bạo lực xảy ra. 

Trong khi người dân còn hạn chế về kỹ năng nhận diện dấu hiệu bạo lực hoặc chưa đủ mạnh dạn để tố giác, thì bản thân trẻ em lại quá yếu thế, sợ hãi và thiếu kỹ năng tự bảo vệ để có thể lên tiếng. Đáng lo ngại hơn, những hành vi xâm phạm thân thể và xúc phạm tinh thần đôi khi vẫn được "bình thường hóa" dưới danh nghĩa kỷ luật hoặc giáo dục, khiến ranh giới giữa việc dạy dỗ và bạo hành trở nên mập mờ, gây khó khăn cho công tác phát hiện và ngăn chặn từ sớm.

Cuối cùng, khoảng trống về nhân sự và hạ tầng dịch vụ tại cơ sở cũng là một thách thức nan giải. “Hiện nay, hệ thống bảo vệ trẻ em vẫn đang trong tình trạng thiếu hụt cán bộ chuyên trách trầm trọng; nhiều người phải kiêm nhiệm quá nhiều công việc dẫn đến công tác theo dõi, giám sát các trường hợp có nguy cơ cao trở nên rời rạc, thiếu tính hệ thống. 

Sự phối hợp giữa gia đình - nhà trường - y tế - chính quyền địa phương ở nhiều nơi vẫn còn lỏng lẻo, khiến luồng thông tin về các dấu hiệu nguy cơ bị đứt gãy, không được xử lý kịp thời. Đặc biệt, khả năng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ thiết yếu như tư vấn tâm lý chuyên sâu, trợ giúp pháp lý hay các điểm tạm lánh an toàn vẫn là điều xa xỉ đối với trẻ em ở vùng sâu, vùng xa. 

Những “vết thương vô hình” trẻ mang theo sau bạo hành

Ở góc độ tâm lý và xã hội, Hoa hậu Hà Kiều Anh, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, chia sẻ những trăn trở về những vết sẹo không nằm trên da thịt mà in hằn trong tâm hồn trẻ em.

Theo Hoa hậu Hà Kiều Anh, trẻ em vốn mong manh và nhạy cảm hơn những gì người lớn có thể hình dung. Đôi khi không cần đến những trận đòn roi, chỉ một lần bị ngó lơ khi cần lắng nghe hay một ánh mắt thiếu kiên nhẫn từ cha mẹ cũng đủ để hình thành một trải nghiệm tiêu cực khó phai mờ. 

Theo Hà Kiều Anh, điều đáng lo không chỉ là hành vi bạo lực, mà còn là sự im lặng của những người xung quanh, từ hàng xóm, người thân đến cộng đồng khi họ chọn cách xem đó là “chuyện riêng trong nhà”. Chính sự thờ ơ này đã vô tình khiến tổn thương của trẻ bị "bình thường hóa", khiến các em hoài nghi về giá trị bản thân và mất đi niềm tin rằng mình xứng đáng được yêu thương, bảo vệ.

Khi một đứa trẻ bỗng trở nên lì lợm, khép kín, cáu gắt hoặc học tập sa sút, người lớn thường chỉ vội vàng nhìn vào "vấn đề hành vi" để phán xét và dán nhãn", mà bỏ qua những tổn thương cảm xúc phía sau các thay đổi bất thường của trẻ. Trẻ em rất khó khăn để diễn đạt bằng lời rằng mình đang bị áp lực, cô đơn hay thiếu an toàn; thay vào đó, các em chỉ có thể phản kháng hoặc thu mình vào lớp vỏ bọc để tự vệ. 

“Tôi nghĩ có một điều rất đáng suy ngẫm là đôi khi người lớn nhân danh tình yêu thương để làm tổn thương con mà không nhận ra. Có cha mẹ nghĩ quát mắng là để con nên người, kiểm soát là vì lo cho con, đòn roi là để dạy dỗ. Nhưng nếu một đứa trẻ lớn lên trong sợ hãi, luôn cảm thấy mình không đủ tốt, không được lắng nghe, thì những vết thương đó sẽ ở lại rất lâu trong tâm hồn các em”, Hoa hậu Hà Kiều Anh chia sẻ.

Hoa hậu Hà Kiều Anh nhấn mạnh, một đứa trẻ "ngoan" vì sợ bị trừng phạt khác hoàn toàn với một đứa trẻ biết đúng sai vì được yêu thương và tôn trọng. Mục tiêu của giáo dục không phải là sự "vâng lời" tuyệt đối, mà là sau tất cả, trẻ có còn đủ tin tưởng để quay về bên cha mẹ mỗi khi tổn thương hay không. 

Sau bạo hành, điều trẻ cần nhất là cảm giác không bị bỏ lại

Từ trải nghiệm nuôi dạy chú lính chì Thiện Nhân, nhà báo Trần Mai Anh tin rằng chữa lành cho một đứa trẻ không chỉ là những ca phẫu thuật. Có những vết thương nằm sâu trong ký ức, khiến đứa trẻ luôn sống trong lo sợ, bất an. 

Với những đứa trẻ này, điều quan trọng không phải là bù đắp bằng vật chất, mà là cho con cảm giác an toàn và không bị bỏ lại. Để con biết rằng, ngày mai thức dậy vẫn có người ở bên; khi con đau có người ôm; và kể cả khi làm sai, con cũng không bị bỏ rơi.

Nhà báo Mai Anh nhắn nhủ: Đừng để nỗi đau quá khứ trở thành "trung tâm" cuộc đời của con. Hãy để con được sống như một đứa trẻ bình thường: được nghịch ngợm, được cười, được mơ ước và thậm chí được bướng bỉnh như bao bạn bè khác, bởi không ai muốn cả đời mình chỉ được nhớ đến vì những nỗi đau mình từng trải qua cả.

Cuối cùng, cô cho rằng không nên giấu giếm quá khứ nhưng phải biết cách kể lại nó bằng sự bình yên. Nếu kể chuyện cũ bằng nước mắt và sự oán trách, con sẽ coi đó là một bản án. Nhưng nếu kể bằng tình yêu và sự bao dung, con sẽ hiểu rằng quá khứ chỉ là một phần của cuộc đời, không phải cái định đoạt tương lai của con. 

“Đừng nhìn con bằng sự đau đớn, vì con sẽ học cách nhìn bản thân y như vậy. Hãy giúp con hiểu rằng, giá trị của con nằm ở việc con sống tiếp mạnh mẽ như thế nào, chứ không phải ở việc con đã từng bị cuộc đời đối xử tệ ra sao. Chữa lành chính là giúp con mang theo quá khứ và vững vàng đi tiếp về phía trước”, cô nói.

Và đôi khi, điều chữa lành một đứa trẻ không phải là xóa đi quá khứ, mà là giúp con nhìn quá khứ ấy bằng một trái tim không còn tổn thương nữa.

Bảo vệ trẻ em không chỉ là trách nhiệm của riêng gia đình hay một cơ quan nào, mà cần sự chung tay của cả cộng đồng. Bởi đôi khi, điều giúp một đứa trẻ vượt qua tổn thương không phải là những điều quá lớn lao, mà chỉ đơn giản là được lắng nghe, được tin tưởng và biết rằng mình luôn có một nơi an toàn để trở về.

Mỗi sự quan tâm kịp thời, mỗi tiếng nói lên tiếng trước bạo lực và mỗi hành động yêu thương đúng cách đều có thể trở thành một “lá chắn” giúp trẻ em được lớn lên an toàn, lành mạnh và trọn vẹn hơn./.