06:00 22/11/2026

Sữa mẹ hiến tặng thanh trùng: Nguồn dinh dưỡng quý cho trẻ sinh non, nhẹ cân

Với trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc mắc bệnh lý phải điều trị tại bệnh viện, nguồn sữa mẹ trong những ngày đầu đời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi người mẹ chưa thể cung cấp đủ sữa, sữa mẹ hiến tặng thanh trùng trở thành nguồn dinh dưỡng thay thế quý giá, góp phần giảm biến chứng, rút ngắn thời gian nằm viện và hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện. 

Trẻ sinh non, nhẹ cân và nhu cầu đặc biệt về nguồn sữa mẹ

Theo các số liệu được Tổ chức Y tế Thế giới công bố, năm 2024, thế giới ghi nhận khoảng 4,9 triệu trẻ em dưới 5 tuổi tử vong, trong đó gần một nửa số ca tử vong xảy ra trong giai đoạn sơ sinh, tức 28 ngày đầu đời. Mỗi năm, thế giới có khoảng 15 triệu trẻ sinh non, và đây là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trẻ em dưới 5 tuổi.   

Tại Việt Nam, số liệu thống kê gần đây từ Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế cho thấy tỷ lệ tử vong sơ sinh khoảng 09/1.000 trẻ sinh sống và mỗi năm có hơn 100.000 trẻ sinh non. Đặc biệt, tại các bệnh viện tử vong do sinh non có thể chiếm trên 70% số ca tử vong sơ sinh.

Trẻ sinh non thường phải đối mặt với nhiều nguy cơ biến chứng ở các cơ quan như hệ hô hấp, tuần hoàn, thận, đường ruột, mắt và não bộ. Trong đó, nhiễm trùng và suy hô hấp là những nguyên nhân trực tiếp có thể dẫn đến tử vong ở trẻ sinh non, nhẹ cân.

Trước những thách thức này, nuôi con bằng sữa mẹ được xem là biện pháp can thiệp hiệu quả hàng đầu nhằm bảo vệ sức khỏe trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Việc cho con bú cũng giúp người mẹ giảm nguy cơ băng huyết sau sinh, đồng thời góp phần phòng ngừa một số bệnh ung thư như ung thư vú, ung thư buồng trứng, ung thư nội mạc tử cung và các bệnh lý chuyển hóa như tim mạch, đái tháo đường tuýp 2.

nuoi-con-bang-sua-me
Không chỉ mang lại lợi ích cho trẻ, nuôi con bằng sữa mẹ còn có ý nghĩa thiết thực đối với sức khỏe người mẹ. (Ảnh: VOV2)

Sữa mẹ hiến tặng thanh trùng: Không chỉ là dinh dưỡng mà còn là liệu pháp bảo vệ trẻ

Trên thực tế, không phải trẻ sơ sinh nào cũng có thể tiếp cận đầy đủ nguồn sữa từ mẹ ruột ngay sau khi chào đời. Đặc biệt, với trẻ sinh non, trẻ mắc bệnh lý phải điều trị tại các đơn vị chăm sóc tích cực sơ sinh, thống kê cho thấy khoảng 30-40% trẻ không nhận được nguồn sữa mẹ trong những ngày đầu đời vì nhiều lý do khác nhau. Việc người mẹ chưa có sữa hoặc chưa thể cung cấp đủ sữa trong những ngày đầu có thể ảnh hưởng đến quá trình chăm sóc và điều trị nhóm trẻ này. 

Đây chính là lý do các ngân hàng sữa mẹ được hình thành tại nhiều cơ sở y tế chuyên chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em. Thông qua việc tiếp nhận, xử lý và cung cấp sữa mẹ hiến tặng đã qua thanh trùng, ngân hàng sữa mẹ hỗ trợ những trẻ không có đủ sữa mẹ ruột, đặc biệt là trẻ sinh non, nhẹ cân và mắc bệnh lý.

2A6BC347-F21A-48EC-A6FE-E402E2EE093D
PGS.TS.BS Trần Thị Hoàng cho rằng, sữa mẹ hiến tặng thanh trùng cần được cung cấp miễn phí cho các gia đình có trẻ sinh non và mắc bệnh lý, tránh để chi phí trở thành rào cản khiến những đứa trẻ dễ bị tổn thương này không được tiếp cận nguồn dinh dưỡng tối ưu. (Ảnh: Hương Giang)

Trao đổi với PV Tạp chí Trẻ em Việt Nam, PGS.TS.BS Trần Thị Hoàng – Phó Giám đốc Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng, thành viên chủ chốt tham gia thiết lập và vận hành đồng thời là Trưởng Ngân hàng sữa mẹ đầu tiên tại Việt Nam, cho biết, để tạo ra nguồn sữa mẹ hiến tặng thanh trùng an toàn, quy trình thực hiện phải trải qua nhiều bước kiểm soát nghiêm ngặt.

Trước hết, bà mẹ tham gia hiến tặng sữa phải được sàng lọc các bệnh lý như HIV, viêm gan B, viêm gan C, giang mai; đồng thời được đánh giá kỹ lưỡng về lối sống và tình trạng sức khỏe. Sau khi tiếp nhận, sữa trải qua quá trình thanh trùng ở nhiệt độ cao, sau đó được làm lạnh và bảo quản theo quy trình. Các mẫu sữa cũng được xét nghiệm vi sinh trước và sau thanh trùng nhằm bảo đảm chất lượng, an toàn trước khi cung cấp cho trẻ.

Tại Việt Nam, năm 2021, Bộ Y tế đã ban hành hướng dẫn chuyên môn về thiết lập và vận hành ngân hàng sữa mẹ, trong đó quy định các nguyên tắc, quy trình hoạt động và đối tượng trẻ sơ sinh có nhu cầu sử dụng sữa mẹ hiến tặng thanh trùng.

Theo PGS.TS.BS Trần Thị Hoàng, giá trị của nguồn sữa này không chỉ nằm ở việc bổ sung dinh dưỡng cho trẻ khi mẹ ruột chưa thể cung cấp đủ sữa, mà còn ở khả năng hỗ trợ phòng ngừa nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm ruột hoại tử, nhiễm khuẩn huyết, loạn sản phế quản phổi, bệnh lý võng mạc – đều là những bệnh lý nguy hiểm và để lại nhiều biến chứng lâu dài ở trẻ sinh non.

“Sữa mẹ hiến tặng thanh trùng không chỉ là nguồn dinh dưỡng mà còn phải được xem như một liệu pháp điều trị, bởi đây là nguồn miễn dịch quan trọng, giúp trẻ phòng ngừa các bệnh lý từ nhiễm trùng đến viêm ruột, các bệnh liên quan đến mắt, hệ hô hấp và hệ thần kinh”, bà nhấn mạnh.

Không chỉ tác động đến sức khỏe thể chất, nguồn sữa này còn có ý nghĩa đối với sự phát triển não bộ của trẻ. Một số nghiên cứu tại các quốc gia cho thấy, sử dụng sữa mẹ hiến tặng thanh trùng góp phần giảm các tổn thương não như xuất huyết não, nhuyễn chất trắng quanh não thất, đồng thời thúc đẩy sự phát triển não bộ ở trẻ sinh non vượt trội hơn so với sử dụng sữa công thức.

Thực tiễn tại Việt Nam cũng ghi nhận những chuyển biến tích cực từ việc đưa ngân hàng sữa mẹ vào hoạt động. Tại Bệnh viện Từ Dũ, TP. Hồ Chí Minh sau khi ngân hàng sữa mẹ đi vào hoạt động năm 2019, tỷ lệ viêm ruột hoại tử ở trẻ sơ sinh đã giảm hơn 3 lần so với năm 2018. Đáng chú ý, tỷ lệ tử vong ở trẻ sinh cực non giảm đáng kể, từ trên 60% xuống năm 2019 đến 20% trong năm 2022.

Mở rộng ngân hàng sữa mẹ, bảo đảm cơ hội tiếp cận cho mọi trẻ sơ sinh

Từ những lợi ích đối với sức khỏe trẻ sinh non, nhẹ cân, vấn đề mở rộng khả năng tiếp cận sữa mẹ hiến tặng thanh trùng đang được nhiều quốc gia quan tâm. Tại nhiều quốc gia có ngân hàng sữa mẹ, nguồn sữa hiến tặng được xem là một loại sinh phẩm có nguồn gốc từ con người, đồng thời là biện pháp điều trị dinh dưỡng và hỗ trợ chăm sóc trẻ sơ sinh.

Thống kê từ năm 2006 cho thấy, ngày càng có nhiều quốc gia đưa sữa mẹ hiến tặng thanh trùng vào danh mục được bảo hiểm y tế chi trả. Tại châu Á, các quốc gia đưa nguồn sữa này vào danh mục bảo hiểm y tế chi trả hoặc có biện pháp miễn phí cho người nhà như Singapore, Philippines, Thái Lan, Myanmar, Trung Quốc.

Ở nhiều quốc gia châu Âu, việc bảo hiểm y tế chi trả được triển khai rộng rãi hơn. Đối tượng thụ hưởng thường là trẻ sinh non, đồng thời ưu tiên cả những trẻ mắc bệnh lý đang điều trị tại các đơn vị chăm sóc sơ sinh.

Tại Việt Nam, sau khoảng 10 năm kể từ khi ngân hàng sữa mẹ đầu tiên ra đời tại Đà Nẵng, mô hình này đã được mở rộng đến nhiều tỉnh, thành phố. Ngân hàng sữa mẹ tại Đà Nẵng hiện cũng hỗ trợ cung cấp sữa cho các trẻ sơ sinh non yếu, bệnh lí ở Quảng Nam và Quảng Trị.

Theo chuyên gia, việc phân phối sữa mẹ hiến tặng thanh trùng đến các địa phương, kể cả khu vực vùng sâu, vùng xa, hoàn toàn có thể được nghiên cứu và tổ chức tương tự như cách thức phân phối vaccine, máu và các chế phẩm y tế cần thiết khác.

Việc tiếp tục mở rộng ngân hàng sữa mẹ, hoàn thiện cơ chế hỗ trợ chi trả và bảo đảm khả năng phân phối đến các địa phương sẽ giúp nhiều trẻ sơ sinh có thêm cơ hội tiếp cận nguồn dinh dưỡng quý giá ngay từ những ngày đầu đời.