Chủ tịch Quốc hội: Luật An toàn thực phẩm phải trả lời câu hỏi “thực phẩm đến tay người dân có an toàn không”?

Chiều 24/9, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên.

Dự thảo bổ sung nhiều quy định mới

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, việc xây dựng dự án Luật nhằm kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thi hành Luật An toàn thực phẩm năm 2010.

Dự thảo gồm 76 điều, 9 chương, quy định về các nội dung như quyền và nghĩa vụ của cơ sở kinh doanh thực phẩm, điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm và cơ sở kinh doanh, các biện pháp quản lý an toàn thực phẩm, hệ thống thông tin, truy xuất nguồn gốc, thông tin, truyền thông, quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm và quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Một số nội dung mới được bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong thực tế, trong đó có nghĩa vụ của doanh nghiệp khi kinh doanh thực phẩm theo phương thức thương mại điện tử, điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân cung cấp suất ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh.

Về phân cấp, phân quyền, dự thảo được xây dựng theo hướng thống nhất một đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, đồng thời đẩy mạnh phân cấp cho cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh trong việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ công bố sản phẩm và cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Cần làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết Thường trực Ủy ban cơ bản đánh giá dự thảo bám sát các chủ trương, đường lối và yêu cầu thực tiễn.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra còn băn khoăn về tính khả thi của dự thảo. Một số nội dung vẫn phụ thuộc nhiều vào văn bản quy định chi tiết; năng lực hệ thống thử nghiệm hậu kiểm, nguồn lực thực hiện tại địa phương và kinh phí đầu tư cơ sở dữ liệu số cần tiếp tục được đánh giá, bảo đảm. Thời điểm Luật có hiệu lực cũng cần được tính toán để doanh nghiệp có đủ thời gian chuẩn bị.

Góp ý về trách nhiệm quản lý nhà nước, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị chuẩn hóa quy định về vai trò của Bộ Y tế theo hướng: “Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm”.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cũng đề nghị dự thảo phân định rõ hơn trách nhiệm giữa cơ quan tham mưu giúp Chính phủ quản lý thống nhất với các bộ quản lý chuyên ngành, trong đó cần xác định cụ thể cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và cơ chế phối hợp.

Theo ông, việc làm rõ trách nhiệm là điều kiện quan trọng để mô hình quản lý một đầu mối có thể vận hành trong thực tế.

Chuyển từ “tiền kiểm” sang quản lý theo nguy cơ

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng một trong những điểm nghẽn cần được giải quyết là cơ chế quản lý nhà nước và ranh giới trách nhiệm giữa các bộ, ngành, giữa Trung ương và địa phương.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu dự thảo Luật phải làm rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, cơ quan quyết định và cơ quan chịu trách nhiệm đến cùng khi xảy ra sự cố.

Theo Chủ tịch Quốc hội, chuyển từ tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ phải là “xương sống” của Luật sửa đổi. Dự thảo cần xác định rõ nhóm thực phẩm nào Nhà nước tiền kiểm, nhóm nào doanh nghiệp chịu trách nhiệm và nhóm nào áp dụng hậu kiểm, đồng thời quy định tiêu chí xác định mức độ kiểm soát dựa trên kết quả phân tích nguy cơ.

Những chính sách tác động trực tiếp đến sản phẩm và sức khỏe người dân cần dựa trên bằng chứng khoa học. Tiêu chí phân loại nguy cơ cũng cần được quy định rõ trong luật hoặc danh mục do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: “Tuyệt đối không lấy lý do quản lý để phục hồi cơ chế "xin - cho", nhưng cũng không vì cải cách thủ tục mà hạ chuẩn an toàn”.

Cùng với chuyển đổi phương thức quản lý, công tác hậu kiểm cần được thực hiện thực chất, tập trung vào cơ sở sản xuất, sản phẩm, lịch sử tuân thủ, lấy mẫu trên thị trường và truy xuất nguồn gốc khi cần thiết.

Quản lý bằng dữ liệu, tăng khả năng truy xuất

Một yêu cầu khác được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh là chuyển từ kiểm tra thủ công sang quản trị bằng dữ liệu và truy xuất theo chuỗi.

Dự thảo dành một chương riêng cho hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm. Theo Chủ tịch Quốc hội, dữ liệu cần được vận hành theo nguyên tắc “Một lần khai báo, nhiều lần sử dụng”. Những thông tin đã có trong hệ thống không nên yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại, đồng thời cần bảo đảm bảo vệ bí mật kinh doanh và công thức sản phẩm.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm năm 2010.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục hoàn thiện mô hình quản lý theo hướng thống nhất một đầu mối chịu trách nhiệm, làm rõ trách nhiệm giữa các bộ, ngành và địa phương, đồng thời chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu.

Dự thảo cũng cần tiếp tục rà soát các quy định nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, làm rõ trách nhiệm quản lý đối với dịch vụ giao đồ ăn trực tuyến, thức ăn đường phố, các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội.

Đối với hậu kiểm và chuyển đổi số, cơ quan soạn thảo được đề nghị hoàn thiện hệ thống dữ liệu dùng chung, tăng khả năng kết nối, chia sẻ thông tin và truy xuất nguồn gốc. Hoạt động hậu kiểm cần tập trung vào kiểm tra thực tế tại cơ sở sản xuất và lấy mẫu kiểm nghiệm trên thị trường, thay vì chủ yếu kiểm tra trên hồ sơ.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) khi được ban hành cần trả lời được 3 vấn đề cốt yếu: “Thực phẩm đến tay người dân có an toàn hay không? Doanh nghiệp tuân thủ tốt có ít thủ tục hơn hay không? Khi xảy ra sự cố có truy được nguồn gốc, xác định được trách nhiệm và xử lý đủ nhanh hay không?”.

“An toàn thực phẩm không được bảo đảm bằng việc tạo ra nhiều giấy phép hơn, mà phải bằng chuẩn an toàn rõ hơn, dữ liệu tốt hơn, hậu kiểm mạnh hơn và trách nhiệm không thể né tránh”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định.

Theo lộ trình được nêu tại phiên họp, dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026 và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 3 vào tháng 5/2027./.