Chuyên gia cảnh báo hệ lụy từ việc quay phim, phát tán clip bạo lực học đường

Nhằm tăng cường phòng ngừa và đẩy lùi bạo lực học đường, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã yêu cầu học sinh "không quay phim, chụp ảnh, phát tán clip bạo lực lên mạng xã hội" trong Công văn số 3147/BGDĐT-HSSV ban hành ngày 29/5/2026. Thông điệp này không chỉ hướng tới việc hạn chế sự lan truyền của các nội dung tiêu cực mà còn nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ quyền riêng tư, danh dự và sức khỏe tinh thần của trẻ em.

Phát tán clip bạo lực không đồng nghĩa với bảo vệ công lý

Trao đổi với PV Tạp chí Trẻ em Việt Nam, ThS. Nguyễn Hương Giang, chuyên gia tâm lý, nghiên cứu sinh chuyên ngành Tâm lý học lâm sàng trẻ em và vị thành niên đánh giá đây là một chỉ đạo vô cùng cần thiết, kịp thời trong bối cảnh các vụ việc bạo lực ngày càng chịu tác động mạnh từ môi trường số.

Theo chuyên gia, trước đây các vụ bạo lực học đường thường chỉ diễn ra trong phạm vi hẹp như lớp học, sân trường hoặc khu vực xung quanh trường học. Tuy nhiên, với sự phổ biến của điện thoại thông minh và mạng xã hội, những hình ảnh, video ghi lại sự việc có thể tiếp tục tồn tại và lan truyền trong thời gian dài. Mỗi lượt xem, bình luận hay chia sẻ đều có thể khiến nạn nhân phải đối mặt với ký ức đau buồn thêm nhiều lần, kéo dài những tổn thương tâm lý vốn đã rất nặng nề.

ThS. Nguyễn Hương Giang cho rằng, chỉ đạo của Bộ GD&ĐT mang ý nghĩa bảo vệ trẻ em trên nhiều phương diện. Trước hết, việc hạn chế phát tán clip bạo lực giúp ngăn chặn tình trạng nạn nhân tiếp tục bị tổn thương bởi sự soi xét, bàn tán hoặc kỳ thị trên không gian mạng, tạo điều kiện để các em có cơ hội phục hồi và ổn định tâm lý sau sự việc.

Chuyên gia cũng lưu ý việc đăng tải hình ảnh, video liên quan đến các vụ bạo lực học đường có thể xâm phạm quyền riêng tư của trẻ em. Trong nhiều trường hợp, danh tính của nạn nhân bị công khai trên mạng xã hội, dẫn đến nguy cơ bị kỳ thị, chế giễu hoặc quấy rối trên môi trường trực tuyến. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý mà còn có thể tác động đến việc học tập, các mối quan hệ xã hội và quá trình phát triển của trẻ.

Bên cạnh đó, giải pháp này cũng góp phần hạn chế xu hướng bạo lực mang tính "biểu diễn" đang xuất hiện ở một bộ phận học sinh. Trong không ít trường hợp, hành vi bắt nạt không chỉ xuất phát từ mâu thuẫn cá nhân mà còn nhằm thu hút sự chú ý, khẳng định vị thế hoặc tìm kiếm sự cổ vũ từ đám đông trên mạng xã hội. Khi các hình ảnh, clip không còn được lan truyền rộng rãi, động cơ thể hiện bản thân thông qua bạo lực cũng sẽ giảm đi đáng kể.

“Phần lớn trẻ em và thanh thiếu niên hiện nay vẫn chưa nhận thức đầy đủ về những hệ lụy mà hành vi quay phim, chia sẻ clip bạo lực học đường có thể gây ra”, ThS. Nguyễn Hương Giang khẳng định.

Theo chuyên gia, ở lứa tuổi vị thành niên, não bộ vẫn đang trong quá trình phát triển, đặc biệt là vùng đảm nhiệm chức năng kiểm soát cảm xúc, đánh giá rủi ro và dự đoán hậu quả lâu dài của hành vi. Vì vậy, các em thường có xu hướng đưa ra quyết định dựa trên cảm xúc hoặc những tác động trước mắt hơn là cân nhắc đầy đủ những hệ quả có thể xảy ra.

Bên cạnh đó, việc lớn lên trong môi trường số khiến nhiều trẻ xem hành động ghi hình và chia sẻ mọi sự việc lên mạng xã hội là điều bình thường. Khi chứng kiến một vụ việc gây chú ý, các em có thể nghĩ rằng mình chỉ đang ghi lại sự thật hoặc cung cấp thông tin cho người khác biết. 

Tuy nhiên, không phải em nào cũng nhận thức được rằng việc phát tán một đoạn clip bạo lực có thể khiến hình ảnh của nạn nhân lan truyền ngoài tầm kiểm soát, kéo theo những tổn thương tâm lý kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống của các em trong tương lai.

Nếu không được cân nhắc cẩn trọng, hành động chia sẻ clip có thể vô tình khiến nạn nhân tiếp tục bị tổn thương, đồng thời góp phần lan truyền những nội dung tiêu cực trong môi trường học đường và trên không gian mạng.

Bạo lực có thể bị "bình thường hóa" qua những lần xem và chia sẻ

Theo ThS. Nguyễn Hương Giang, việc tiếp xúc thường xuyên với các nội dung bạo lực trên mạng xã hội có thể dẫn đến hiện tượng tâm lý được gọi là "giải mẫn cảm với bạo lực", tức là dần mất đi sự nhạy cảm trước nỗi đau và tổn thương của người khác.

Ban đầu, khi chứng kiến một vụ bạo lực, trẻ thường cảm thấy sợ hãi, lo lắng hoặc thương cảm cho nạn nhân. Tuy nhiên, nếu liên tục tiếp xúc với những hình ảnh tương tự, cảm xúc đó có thể giảm dần theo thời gian. Trẻ trở nên quen thuộc với các hành vi bạo lực và ít phản ứng hơn trước những tình huống đáng lẽ cần được lên án.

Không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc, việc xem quá nhiều nội dung bạo lực còn có thể tác động đến nhận thức của trẻ. Một số em dần hình thành quan niệm sai lệch rằng bạo lực là cách giải quyết mâu thuẫn hiệu quả hoặc là phương thức để khẳng định vị thế trước bạn bè.

Đáng lo ngại hơn, trẻ em có xu hướng học hỏi thông qua quan sát và bắt chước. Khi các hành vi bạo lực xuất hiện thường xuyên trên mạng xã hội mà không được định hướng đúng đắn, nguy cơ trẻ tái hiện hoặc lặp lại những hành vi đó trong đời sống thực tế sẽ gia tăng.

Theo chuyên gia, đây là lý do việc hạn chế lan truyền các clip bạo lực học đường không chỉ nhằm bảo vệ nạn nhân mà còn góp phần ngăn ngừa những ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức, cảm xúc và hành vi của nhiều trẻ em khác.

Cần giáo dục trẻ về trách nhiệm trên không gian mạng

Để giúp học sinh hiểu rằng việc chia sẻ clip bạo lực không phải lúc nào cũng góp phần bảo vệ nạn nhân, ThS. Nguyễn Hương Giang cho rằng cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường.

Đối với nhà trường, cần tăng cường giáo dục kỹ năng ứng xử trên môi trường mạng, đồng thời giúp học sinh nhận thức rõ những hệ lụy pháp lý, đạo đức và tâm lý có thể phát sinh từ việc phát tán hình ảnh, video liên quan đến bạo lực học đường. Thay vì chỉ đưa ra những quy định mang tính cấm đoán, nhà trường nên tổ chức các hoạt động trải nghiệm, thảo luận tình huống hoặc đóng vai để học sinh hiểu rõ cảm xúc và những tổn thương mà nạn nhân có thể phải đối mặt.

Về phía gia đình, cha mẹ cần chủ động trò chuyện với con về các vụ việc bạo lực học đường được phản ánh trên báo chí hoặc mạng xã hội. Thông qua những câu hỏi gợi mở và các cuộc trao đổi cởi mở, phụ huynh có thể giúp trẻ đặt mình vào vị trí của nạn nhân, từ đó hình thành sự thấu cảm và ý thức trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội.

Theo chuyên gia, điều quan trọng là giúp trẻ nhận thức rõ sự khác biệt giữa việc lưu giữ thông tin, bằng chứng để báo cho nhà trường hoặc cơ quan chức năng xử lý với việc đăng tải, chia sẻ nội dung lên mạng xã hội. Chỉ khi hiểu được ranh giới này, trẻ mới có thể sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm và góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, nhân văn hơn./.