Khi những cú “lướt” ngắn để lại hệ lụy dài với trẻ

Chỉ vài chục giây mỗi video, nhưng những nội dung liên tục được đề xuất có thể khiến trẻ cuốn vào vòng lặp “lướt” lúc nào không hay. Khi thời gian dành cho clip ngắn ngày càng nhiều, sinh hoạt, giấc ngủ và khả năng tập trung học tập của trẻ cũng có thể bị ảnh hưởng.

Từ những phút giải trí đến hàng giờ trước màn hình

Em N.H.A., hiện là học sinh lớp 7, từng có thành tích học tập tốt. Thế nhưng, chỉ trong một học kỳ, kết quả học tập của em sa sút rõ rệt. Theo chia sẻ của em, sau giờ học, A. thường dành hàng giờ để xem các video ngắn, đặc biệt là những clip cắt ghép, giới thiệu phim hành động trên mạng.

Việc dành quá nhiều thời gian cho các video ngắn khiến A. thường xuyên mệt mỏi, khó ngủ, giảm khả năng tập trung và dần mất hứng thú với việc học. Những biểu hiện này cũng cho thấy việc sử dụng thiết bị số quá mức có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt và việc học của trẻ. Các tài liệu của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ cũng ghi nhận mối liên hệ giữa việc sử dụng phương tiện số quá mức với giấc ngủ, khả năng kiểm soát chú ý và kết quả học tập ở trẻ em.

Chia sẻ về trải nghiệm của mình, N.H.A. cho biết: “Video ngắn như vậy cuốn hút em. Em thường xem nhiều video về phim hành động. Nếu sử dụng lâu quá thì em bị đau mắt và cảm thấy mệt mỏi trong người”.

Nhận thấy con trai có dấu hiệu dành quá nhiều thời gian cho các video ngắn, khó tự kiểm soát việc sử dụng điện thoại, chị T.T.L., mẹ của em N.H.A., không lựa chọn cách cấm đoán hoàn toàn. Thay vào đó, chị chủ động cài đặt ứng dụng giới hạn thời gian sử dụng, chỉ cho phép con dùng điện thoại tối đa 30 phút mỗi ngày.

Bên cạnh việc kiểm soát thời gian, chị L. cũng dành thời gian xem cùng con, từng bước chuyển sự chú ý của con sang những bộ phim hoạt hình dài tập có nội dung giáo dục. Theo chị, việc đồng hành cùng con giúp trẻ dễ chấp nhận thay đổi hơn, thay vì cảm thấy bị ép buộc hay tước đi thiết bị yêu thích.

Nhớ lại những ngày đầu rèn thói quen mới cho con, chị T.T.L. chia sẻ: “Lúc tôi khóa điện thoại lại, bé có vẻ hơi khó chịu, cứ năn nỉ xin tôi cho chơi. Nhưng tôi không cho vì cảm thấy bé đã xem điện thoại quá nhiều, không tập trung vào việc học nên kết quả học tập cũng sa sút”.

Không chỉ học sinh, ngay cả nhiều người trưởng thành cũng đang bị cuốn vào “vòng xoáy clip ngắn”. Anh P.V.M, một nhân viên văn phòng, chia sẻ từng có thói quen dành tới gần 3 giờ mỗi đêm chỉ để lướt xem TikTok. Một thói quen tưởng chừng như vô hại để giải trí, nhưng lại kéo theo hệ lụy là sự mất tập trung, làm việc kém hiệu quả và chứng mất ngủ kéo dài.

Anh P.V.M thừa nhận: "Nội dung nó chuyển tiếp liên tục nhiều lúc mình lướt mình cũng không để ý thời gian, nó hay làm mình cuốn hút theo, nhiều khi mình để nó tự chạy luôn. Sử dụng nó trước khi đi ngủ dẫn đến tình trạng đi ngủ trễ buổi sáng dậy trễ ảnh hưởng đến chất lượng công việc và sức khoẻ cá nhân mình."

Cơ chế gây nhiên và hồi chuông báo động từ bác sĩ

Theo các chuyên gia y tế, mỗi khi người dùng xem một video có nội dung hấp dẫn, não bộ sẽ lập tức tiết ra dopamine – một loại hormone tạo ra cảm giác hưng phấn. Lâu dần, người xem sẽ nảy sinh khao khát duy trì cảm giác đó bằng cách tiếp tục vuốt màn hình để xem tiếp. Điều này dẫn tới việc mất kiểm soát thời gian, và dần định hình nên một thói quen gây nghiện khó bỏ

Bác sĩ CKII Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Phòng khám chất lượng cao tâm lý, Bệnh viện Nhi Đồng 2 (TP. HCM) đã đưa ra cảnh báo về những tác động trực tiếp của thực trạng này: "Nội dung trong tiktok của mình rất nhiều nội dung độc hại, đặc biệt là cho trẻ, hiện nay số trẻ mà tự kỷ rối loạn giấc ngủ, thường thường do những bạn xem clip ngắn. Báo động là thế hệ càng về sau này càng mất tập trung."

Clip ngắn với tính tiện lợi, sự hấp dẫn và khả năng lan truyền mạnh mẽ là những yếu tố không thể phủ nhận trong nhịp sống hiện đại. Tuy nhiên, một khi không được kiểm soát chặt chẽ, chúng hoàn toàn có thể biến thành thủ phạm âm thầm phá huỷ tư duy và nếp sống của con người. Các chuyên gia khuyến cáo người dùng cần chủ động giới hạn thời gian sử dụng thiết bị, biết cách chọn lọc nội dung lành mạnh và phù hợp