Những bức ảnh chưa bao giờ được chụp

Tạp chí Trẻ em Việt Nam trân trọng gửi tới quý độc giả tác phẩm dự thi của học sinh Phạm Lâm Lâm - Lớp 7A5 - Trường THCS Ngọc Lâm, số 6 ngõ 370 đường Nguyễn Văn Cừ, thành phố Hà Nội tại hạng mục "Viết về trường học hạnh phúc" trong Cuộc thi "Viết và bình chọn Trường học Hạnh phúc 2026".  

Học tới lớp 7 mà tôi chưa bao giờ biết tên, nhớ mặt một bác lao công nào. Lao công thì quét dọn. Trường học thì phải sạch. Tôi không thấy có gì liên quan đến mình.

Thật lòng, tôi chỉ hơi ngạc nhiên vì bác lao công trường tôi là nam. Bác gầy nhỏ, da đen sạm. Mỗi lần thay bình nước uống cho chúng tôi, bác phải nghiêng người, bước từng bước khó nhọc. Vậy mà mấy bạn nam nghịch ngợm bị cô phạt khiêng bình nước, bác cứ tranh làm hộ. Vài đứa thì thảo luận nhại dáng đi của bác rồi cười ngặt nghẽo. Tôi không nhại, nhưng cũng chưa bao giờ ngăn cản bạn lại.

Chúng tôi coi sự sạch sẽ của trường là đương nhiên. Không ai nhắc đến bác lao công bao giờ. Nhưng cô giáo chủ nhiệm của tôi thương bác lắm. Cô thường nói: “Đầu buổi học, lớp mình sạch tinh tươm. Cuối buổi nhìn lại, các em xem lớp thế nào?”.

Chúng tôi biết thừa. Cuối buổi đứa nào cũng vội vã về, giấy vụn, vỏ hộp sữa, vỏ bim bim nằm đầy dưới chân bàn, trong ngăn bàn. Nhiều hôm tan học, cô đột xuất quay lại kiểm tra. Cô nhắc mãi: “Ngăn bàn của ai thì người ấy tự dọn. Rác bỏ đúng chỗ. Bác lao công không phải người có nhiệm vụ đi nhặt từng mẩu giấy cho các em”. Có lần cô bảo sẽ nhờ bác lao công chụp lại từng ngăn bàn có rác để cô xử lý. Chúng tôi sợ được vài ngày rồi đâu vào đấy vì chẳng thấy đứa nào bị nêu tên hay bị phạt. Chúng tôi đinh ninh cô chỉ dọa, nên lời cô dặn cứ trôi từ tai này sang tai kia. Việc giữ gìn vệ sinh, chúng tôi coi không phải chuyện của mình.

Cho đến một buổi sáng...

Tôi bước qua cổng trường. Có cái gì đó khang khác. Sân trường đầy lá rụng. Rác vụn bị gió cuốn lung tung. Học sinh các lớp nhốn nháo, đứa ngơ ngác, đứa lúi húi tìm chổi. Lớp tôi cũng không ngoại lệ. Cô chủ nhiệm thông báo cả lớp dành 15 phút đầu giờ sinh hoạt để tự dọn dẹp phòng học và hành lang lớp mình.

Sự bực bội hiện rõ trên mặt từng đứa. Những tiếng làu bàu ca thán vang lên khắp phòng: “Bác lao công đâu không dọn?” “Giờ biết dọn như nào đây, lớp bẩn thế này?”. Mấy đứa con trai chạy qua chạy lại dậm chân thùm thụp. Có bạn bảo không biết quét nhà vì chưa quét bao giờ. Có bạn còn tranh thủ lúc không ai để ý, quét vội vài nhát chổi rồi hất rác sang lớp bên cạnh. Đứa nào cũng mặt mày nhăn nhó.

Rồi chúng tôi được biết, chiều qua, trên đường đến trường, bác lao công bị xe máy tông, phải nằm viện. Chúng tôi cũng biết lý do không ai bị phạt vì cô giáo chưa từng nhận được bức ảnh nào từ bác lao công. Không phải bác quên – bác chưa bao giờ chụp. Bác thương học trò hiếu động, vô tâm, sợ chúng tôi bị phạt, nên cứ lặng lẽ dọn ngăn bàn cho từng đứa.

Cả lớp tôi lặng đi. Ánh mắt mấy đứa vừa kêu ca, than vãn chợt cụp xuống. Tôi nhìn mẩu giấy dưới chân mình. Hóa ra, phía sau một căn phòng sạch sẽ là một người đã cúi xuống nhiều lần. Chỉ 15 phút lao động ngắn ngủi, chúng tôi đã thấy mệt mỏi, khó chịu đến thế. Vậy mà suốt những ngày chúng tôi vô tư bỏ lại rác phía sau, bác một mình dọn dẹp, không một lời than thở. Chúng tôi không biết mình đang hưởng hạnh phúc, cho đến khi sự chăm sóc âm thầm ấy đột ngột vắng bóng.

Một tuần trôi qua, bác lao công vẫn chưa quay trở lại. Vệ sinh lớp 15 phút đầu giờ trở thành việc của chúng tôi. Đứa quét, đứa hốt rác, đứa lau bảng, đứa vừa làm vừa hát nghêu ngao. Có khi tranh nhau cái chổi; có khi quét xong lại cùng cười vì vài mẩu giấy cứ bay ngược lại. Không ai hất rác sang lớp bên cạnh nữa. Trước khi ra khỏi lớp, đứa này nhắc đứa kia “Nhìn xuống chân kìa!”.

Bây giờ lớp tôi luôn được giữ sạch đến cuối giờ. Chúng tôi vui hơn mỗi ngày đến trường vì chính mình đã trở thành người chung bàn tay vun đắp nên không gian hạnh phúc ấy.

Có hôm, đi ngang phòng bảo vệ, thấy chiếc chổi của bác vẫn dựng ở góc tường, tôi đứng lại một lúc. Tôi bỗng thấy xấu hổ vì mình đã đi qua bác mỗi ngày mà chưa từng hỏi một câu rất đơn giản: “Bác tên gì ạ?”. Tôi nghĩ, khi bác trở lại, tôi sẽ hỏi. Lần đầu tiên, tôi muốn biết tên một người đã làm cho những ngày đi học của mình nhẹ nhõm, sạch sẽ.

Những ngăn bàn đầy rác đã không được chụp lại. Nhưng có bức ảnh khác, đẹp đẽ và sống động hơn nhiều ở lại trong tôi: Bức ảnh về chiếc chổi tre dựng nơi góc tường, và về một người tử tế mà phải đến khi ngày chiều chổi đứng yên, tôi mới thực sự nhìn thấy.