TS. Vũ Thị Kim Hoa: Xây dựng trường học hạnh phúc từ sự thấu hiểu và sẻ chia

Với khoảng 60.000 bài dự thi, 500 trường tham gia bình chọn cùng mức độ tương tác lớn trên nền tảng trực tuyến, cuộc thi “Ngôi nhà mơ ước” đã tạo diễn đàn kết nối học sinh, nhà trường, gia đình và cộng đồng, cùng hướng đến mục tiêu xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện và hạnh phúc.

Trao đổi với Tạp chí Trẻ em Việt Nam, TS. Vũ Thị Kim Hoa, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, nguyên Phó Cục trưởng Cục Trẻ em chia sẻ về ý nghĩa của những sân chơi dành cho trẻ em, vai trò của việc lắng nghe tiếng nói học sinh và các yếu tố cốt lõi để xây dựng trường học hạnh phúc từ góc độ bảo vệ quyền trẻ em.

****

PV: Thưa bà, bà đánh giá như thế nào về ý nghĩa của cuộc thi “Viết và bình chọn Trường học hạnh phúc” đối với việc nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện, hạnh phúc cho trẻ em?

TS. Vũ Thị Kim Hoa: Dưới góc độ bảo vệ quyền trẻ em, tôi cho rằng cuộc thi “Viết và bình chọn Trường học hạnh phúc 2026” không đơn thuần là một sân chơi văn hóa hay phong trào thi đua, mà còn là chiến dịch truyền thông xã hội có ý nghĩa trong việc thúc đẩy thay đổi nhận thức, hành vi và nâng cao hiệu quả thực hiện quyền trẻ em.

Trước hết, cuộc thi góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng đối với việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện. Nhà trường không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn phải là không gian để mỗi trẻ em được tôn trọng, yêu thương, bảo vệ và phát triển toàn diện. Khi toàn xã hội cùng quan tâm đến mục tiêu này, quyền trẻ em sẽ được nhìn nhận không chỉ trên phương diện chính sách mà còn trong những hành động cụ thể hằng ngày.

Bên cạnh đó, thông qua 8 tiêu chí bình chọn công khai, cuộc thi góp phần cụ thể hóa những yếu tố cấu thành một trường học hạnh phúc. Đây là cơ hội để các cơ sở giáo dục nhìn nhận lại cách tổ chức và vận hành môi trường học đường, từng bước chuyển trọng tâm từ áp lực thành tích sang sự an toàn, hạnh phúc và phát triển toàn diện của học sinh.

Khi thông điệp “Trường học hạnh phúc” được lan tỏa rộng rãi, cộng đồng sẽ có thêm động lực để nhận diện, ngăn chặn bạo lực học đường, sự phân biệt đối xử, nguy cơ tai nạn, thương tích cũng như những tổn thương tinh thần và rào cản tâm lý ở trẻ. 

Xa hơn, việc quan tâm đến thể chất, sức khỏe tinh thần và lối sống lành mạnh của học sinh ngay từ môi trường học đường còn góp phần thực hiện mục tiêu nâng cao tầm vóc, thể lực và trí lực của thế hệ trẻ Việt Nam. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành những công dân khỏe mạnh, tự tin, có năng lực và trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

PV: Việc tạo cơ hội để học sinh chia sẻ cảm nghĩ về ngôi trường mình mong muốn có ý nghĩa như thế nào trong việc thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em? Những sân chơi như cuộc thi có thể góp phần giúp trẻ mạnh dạn bày tỏ ý kiến, nguyện vọng ra sao?

TS. Vũ Thị Kim Hoa: Tôi cho rằng, việc tạo cơ hội để học sinh trực tiếp viết và chia sẻ về ngôi trường mơ ước mang lại ba ý nghĩa thiết thực đối với việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em.

Trước hết giúp chuyển trẻ em từ vị thế thụ động sang chủ thể tích cực trong quá trình xây dựng môi trường học tập. Khi được trực tiếp bày tỏ mong muốn, đề xuất những thay đổi và chia sẻ điều mình kỳ vọng ở trường học, các em có cơ hội thực hiện quyền được bày tỏ ý kiến, được lắng nghe và tham gia vào những vấn đề liên quan đến bản thân theo Luật Trẻ em và Công ước quốc tế về quyền trẻ em.

Thứ hai, đây là cơ hội để khuyến khích trẻ tự tin bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc và nguyện vọng mà không lo bị phán xét. Khi tiếng nói của trẻ được tôn trọng, các em sẽ dần hình thành sự tự tin, tư duy độc lập và khả năng diễn đạt quan điểm của mình. Đây cũng là những yếu tố quan trọng giúp trẻ nhận diện các tình huống không an toàn và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Thứ ba, việc lắng nghe tiếng nói của trẻ giúp quyền tham gia được thực hiện một cách thực chất hơn. Những chia sẻ của học sinh có thể cung cấp cho nhà trường và gia đình góc nhìn trực tiếp về nhu cầu, khó khăn cũng như những vấn đề các em đang gặp phải. Từ đó, người lớn có cơ sở để điều chỉnh cách ứng xử, phương pháp giáo dục và cải thiện môi trường học đường phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của trẻ.

Những hoạt động như cuộc thi “Viết và bình chọn Trường học hạnh phúc” đã tạo ra những tác động tích cực đối với sự phát triển của trẻ em. Cuộc thi đã mở ra một diễn đàn để các em chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ và những áp lực của mình trong môi trường học đường. 

Quá trình tự suy ngẫm, viết ra mong muốn của bản thân cũng giúp trẻ học cách lắng nghe chính mình, sắp xếp suy nghĩ và diễn đạt quan điểm một cách rõ ràng. Qua đó, các em từng bước hình thành tư duy độc lập, biết cách bảo vệ chính kiến trên tinh thần tôn trọng người khác.

PV: Từ góc độ bảo vệ trẻ em, theo bà, một môi trường học đường hạnh phúc cần đáp ứng những yêu cầu cốt lõi nào để bảo đảm trẻ em không chỉ được học tập mà còn được bảo vệ và phát triển toàn diện?

TS. Vũ Thị Kim Hoa: Một trường học chỉ thực sự hạnh phúc khi đáp ứng đồng bộ bốn trụ cột cốt lõi, bảo đảm trẻ em không chỉ được học tập mà còn được sống trong môi trường an toàn, được tôn trọng và bảo vệ khỏi bạo lực, phân biệt đối xử cũng như những tổn thương về tinh thần.

Trước hết là bảo đảm an toàn về thể chất và môi trường dinh dưỡng học đường. Nhà trường cần chủ động phòng ngừa, ngăn chặn bạo lực học đường, không sử dụng các hình thức trừng phạt thân thể, đồng thời bảo đảm vệ sinh trường lớp, an toàn thực phẩm và phòng tránh tai nạn, thương tích. 

Dinh dưỡng học đường cũng cần được quan tâm đúng mức, bảo đảm hợp lý, an toàn và khoa học, góp phần giải quyết những vấn đề dinh dưỡng ở trẻ em, tạo nền tảng thể lực cho sự phát triển toàn diện.

Trụ cột thứ hai là bảo đảm an toàn về sức khỏe tinh thần và cảm xúc. Trường học hạnh phúc không thể tồn tại nếu học sinh thường xuyên phải chịu áp lực thành tích, bị so sánh, kỳ thị hoặc phân biệt đối xử vì năng lực, hoàn cảnh gia đình hay giới tính.

Vì vậy, nhà trường cần xây dựng hệ thống tư vấn tâm lý học đường hiệu quả, kịp thời nhận diện và hỗ trợ những học sinh gặp căng thẳng, khủng hoảng tâm lý hoặc có những khó khăn trong quá trình học tập, hòa nhập.

Trụ cột thứ ba là xây dựng các mối quan hệ nhân văn, tôn trọng và bình đẳng. Mối quan hệ giữa thầy cô và học sinh cần dựa trên sự thấu hiểu, yêu thương, tôn trọng và tinh thần nêu gương. Khi mỗi trẻ em đều cảm thấy mình được đón nhận và có giá trị, các em sẽ có thêm động lực để học tập, phát triển năng lực và hình thành những kỹ năng xã hội tích cực.

Cuối cùng là thiết lập cơ chế tiếp nhận thông tin và ứng phó kịp thời trước các nguy cơ xâm hại trẻ em. Nhà trường cần có những kênh phản ánh thân thiện, bảo mật và dễ tiếp cận như hòm thư góp ý, diễn đàn học sinh hoặc các hình thức tư vấn phù hợp, để trẻ có thể yên tâm chia sẻ khi gặp khó khăn hay phát hiện hành vi bạo lực, xâm hại. 

Quan trọng hơn, cần có quy trình phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình, các cơ quan, tổ chức liên quan và người làm công tác bảo vệ trẻ em tại cơ sở để kịp thời tiếp nhận thông tin, đánh giá nguy cơ và triển khai các biện pháp hỗ trợ, can thiệp ngay từ sớm.

Tôi cho rằng, bốn trụ cột này cần được triển khai đồng bộ, bởi chỉ cần một khía cạnh bị xem nhẹ, quyền được bảo vệ, được tôn trọng và phát triển toàn diện của trẻ em cũng có thể bị ảnh hưởng. 

Trân trọng cảm ơn bà vì những chia sẻ ý nghĩa!