Khi trẻ tò mò về cơ thể và giới tính, cha mẹ nên làm gì?

Khi tò mò và xung năng vượt qua ranh giới

Một vụ việc xảy ra tại phường Châu Đốc, tỉnh An Giang gần đây cho thấy những vấn đề liên quan đến tình dục ở trẻ em có thể trở nên nghiêm trọng khi trẻ chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về cơ thể, ranh giới và cách kiểm soát hành vi.

Theo cơ quan chức năng, một trẻ sinh năm 2013 có hành vi dụ dỗ và xâm hại tình dục một bé gái dưới 10 tuổi. Thời điểm xảy ra vụ việc, trẻ mới 12 tuổi nên chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự.

Cơ quan điều tra quyết định không khởi tố vụ án, trong khi Công an phường Châu Đốc đề nghị áp dụng biện pháp đưa trẻ vào trường giáo dưỡng trong thời hạn 24 tháng.

Vụ việc đặt ra một vấn đề khác trong giáo dục trẻ: Khi bước vào tuổi dậy thì, trẻ bắt đầu có những thay đổi về cơ thể, cảm xúc và nhu cầu sinh lý. Nếu những thay đổi này không được giải thích đúng cách, trẻ có thể tự tìm hiểu qua mạng, bạn bè hoặc những nguồn thông tin thiếu kiểm soát.

Theo Bộ Y tế, việc tư vấn sức khỏe sinh sản cho trẻ cần được thực hiện phù hợp với từng độ tuổi. Với trẻ 7-13 tuổi, nội dung tư vấn đã bao gồm những thay đổi về thể chất, tâm sinh lý, giới tính và hiện tượng thủ dâm. Từ 14-16 tuổi, trẻ cần được trang bị thêm kiến thức về tình dục an toàn, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, bệnh lây truyền qua đường tình dục cùng các kỹ năng từ chối và xác định giá trị bản thân.

Trong năm 2026, Bộ Y tế cũng ghi nhận xu hướng quan hệ tình dục lần đầu ở thanh thiếu niên có dấu hiệu trẻ hóa. Kết quả giám sát sức khỏe quốc gia năm 2024 cho thấy tuổi quan hệ tình dục lần đầu trung bình của thanh thiếu niên Việt Nam là 18,7 tuổi, trong khi mức độ sử dụng biện pháp tránh thai ở lần quan hệ đầu tiên mới khoảng 54%.

Những con số này cho thấy giáo dục giới tính không thể chỉ bắt đầu khi trẻ đã có hành vi tình dục. Trẻ cần được chuẩn bị kiến thức từng bước, phù hợp với độ tuổi.

Khi trẻ có nhu cầu sinh lý, cha mẹ nên làm gì?

Phụ huynh N.V.T, ở phường An Đông, tìm tới chuyên gia tâm lý Hoàng Vũ Quỳnh Trang khi nhận thấy con có nhu cầu sinh lý cao và thường xuyên thủ dâm. Gia đình đã chủ động mua sách về tuổi dậy thì dành cho trẻ, đồng thời trao đổi với con về tác dụng, tác hại của hành vi này nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc giúp con kiểm soát hành vi và hạn chế thời gian chơi game.

“Bé nó năm nay học lớp 10 thôi nhưng nhu cầu sinh lý nó cao, mình thấy nhưng cũng không biết phải làm gì để giúp nó kiểm soát được hành vi ấy”, phụ huynh T chia sẻ.

Theo chuyên gia tâm lý, BS. Hoàng Vũ Quỳnh Trang, ở tuổi dậy thì, xung năng tình dục có thể mạnh do những thay đổi về nội tiết và tâm sinh lý. Vì vậy, cách ứng xử của cha mẹ không nên chỉ dừng ở việc cấm đoán hoặc yêu cầu trẻ phải tự kiềm chế.

Thay vào đó, trẻ cần được hướng dẫn những cách phù hợp để điều tiết năng lượng và cảm xúc như tăng cường vận động, tham gia các hoạt động thể chất, xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh và giảm thời gian dành cho các thiết bị điện tử.

Tuy nhiên, việc này sẽ khó hiệu quả nếu cha mẹ chỉ đưa ra yêu cầu mà không nhìn lại môi trường sinh hoạt của chính gia đình. Khi người lớn thường xuyên sử dụng điện thoại, thiết bị điện tử nhưng lại yêu cầu trẻ rời màn hình để vận động, trẻ có thể khó tiếp nhận lời khuyên đó.

Một điều quan trọng khác là cha mẹ cần tạo không gian để trẻ có thể nói về cơ thể và những thay đổi của mình mà không cảm thấy xấu hổ.

Theo BS. Trang, những câu hỏi của trẻ về giới tính không nên trở thành lý do khiến trẻ bị mắng hoặc khiến trẻ sợ phải chia sẻ. Khi trẻ có thể nói với cha mẹ về những điều mình tò mò, người lớn mới có cơ hội cung cấp thông tin đúng và hướng trẻ tới những hành vi phù hợp.

“Cơ thể của bé là của bé, người khác không được đụng vào những nơi nhạy cảm”, BS. Hoàng Vũ Quỳnh Trang từng nhấn mạnh khi nói về giáo dục giới tính và phòng ngừa xâm hại trẻ em.

Từ đó, giáo dục giới tính cần được mở rộng từ việc giúp trẻ nhận biết các bộ phận trên cơ thể sang những nguyên tắc về sự riêng tư, ranh giới và sự tôn trọng người khác. Trẻ cần hiểu rằng mình có quyền bảo vệ cơ thể của mình, đồng thời cũng phải tôn trọng cơ thể và ranh giới của người khác.

Đặc biệt, cần phân biệt rõ giữa nhu cầu sinh lý bình thường ở tuổi dậy thì với hành vi xâm phạm người khác. Việc trẻ tò mò về giới tính hoặc thủ dâm không đồng nghĩa trẻ sẽ thực hiện hành vi xâm hại. Tuy nhiên, nếu trẻ có hành vi tình dục không phù hợp với độ tuổi, lặp lại dù đã được hướng dẫn, tìm cách xâm phạm ranh giới của người khác hoặc có dấu hiệu khó kiểm soát hành vi, cha mẹ cần tìm hiểu nguyên nhân thay vì chỉ quát mắng hay làm trẻ xấu hổ.

Tùy trường hợp, gia đình có thể tìm đến chuyên gia tâm lý, bác sĩ chuyên khoa hoặc các cơ sở hỗ trợ trẻ em để được đánh giá và hướng dẫn.

Giáo dục giới tính vì thế không phải một cuộc trò chuyện duy nhất khi trẻ bước vào tuổi dậy thì. Đó là quá trình cha mẹ từng bước giúp trẻ hiểu cơ thể, nhận diện cảm xúc, quản lý xung năng và hình thành khả năng tôn trọng ranh giới của chính mình cũng như của người khác.