Thanh Hóa không khoan nhượng với thực phẩm “3 không” trong và ngoài trường học

LTS: Mỗi khay cơm đến với học sinh không chỉ là một bữa ăn, mà là kết quả của cả một chuỗi kiểm soát: từ nguồn nguyên liệu, thu gom, vận chuyển, kiểm dịch, giết mổ, sơ chế, chế biến, lựa chọn nhà cung cấp đến khi thực phẩm được đưa lên bàn ăn. Chỉ một mắt xích buông lỏng, cả hệ thống có thể bị vô hiệu hóa và sức khỏe trẻ em có thể đứng trước rủi ro.

Ngày 14/8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 33/CT-TTg, yêu cầu tăng cường kiểm tra, kiểm soát nguồn gốc thực phẩm, cá thể hóa trách nhiệm và đẩy mạnh công khai thông tin để phụ huynh tham gia giám sát an toàn thực phẩm, bếp ăn tại các cơ sở giáo dục... chấm dứt  tình trạng chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các cấp.

Từ tinh thần đó, Tạp chí Trẻ em Việt Nam khởi đăng tuyến bài “Công khai bữa ăn học đường – Vì tương lai trẻ em Việt Nam” đặt ra câu hỏi: Khi từng mắt xích được yêu cầu công khai và kiểm soát, liệu còn khoảng trống nào để thực phẩm không bảo đảm lọt vào bữa ăn của trẻ?, với mong muốn đồng hành cùng các cơ quan chức năng, các nhà trường, bởi một bữa ăn tốt cho trẻ không chỉ cần an toàn, mà còn phải minh bạch, đủ dinh dưỡng, truy xuất được và có một người chịu trách nhiệm đến cùng.

Trân trọng gửi tới quý độc giả!

Bài 2: Thanh Hóa không khoan nhượng với thực phẩm “3 không” trong và ngoài trường học

*****

Những năm gần đây, bài toán bữa ăn bán trú luôn là nỗi trăn trở thường trực của hàng triệu phụ huynh. Thời gian qua, hàng loạt vụ việc vi phạm nghiêm trọng liên quan đến an toàn thực phẩm tại các bếp ăn tập thể trên cả nước, trong đó có những vụ việc đã bị cơ quan chức năng khởi tố hình sự, càng khoét sâu thêm tâm lý bất an của dư luận.

Là một trong những địa phương có quy mô giáo dục lớn với hàng nghìn cơ sở từ mầm non đến trung học phổ thông, Thanh Hóa đối mặt với thách thức khổng lồ khi phải cung ứng hàng chục vạn suất ăn mỗi ngày. Nhận thức rõ tính chất cấp bách của vấn đề, UBND tỉnh Thanh Hóa; Ban Chỉ đạo 389 của tỉnh đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, mở các đợt cao điểm, rà soát toàn diện vấn đề về sinh an toàn thực phẩm nói chung, an toàn vệ sinh thực phẩm trong trường học nói riêng. Thực tiễn cho thấy, việc triển khai Chỉ thị số 33/CT-TTg tại địa phương này không dừng lại ở chiến dịch truyền thông bề nổi, mà đã thực sự chuyển hóa thành những giải pháp căn cơ và quyết liệt.

Chuyển đổi tư duy từ công tác “hậu kiểm” sang “tiền kiểm”

Để kiểm soát chặt chẽ mạng lưới bếp ăn học đường, tỉnh Thanh Hóa đã chủ động thay đổi phương thức quản lý, chuyển trọng tâm từ “hậu kiểm” sang “tiền kiểm”. Nói cách khác, địa phương đang dịch chuyển từ việc chờ đợi sự cố xảy ra mới xử lý sang việc chủ động thiết lập hàng rào ngăn chặn ngay từ “trứng nước”.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của chiến lược này, ông Trần Văn Hùng, Phó Giám đốc Sở Y tế Thanh Hóa cho biết, thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh, Sở Y tế đã phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo và các đơn vị liên quan để siết chặt an toàn thực phẩm học đường.

“Trước mắt, chúng tôi sẽ rà soát, đánh giá toàn diện về nhân lực, cơ sở vật chất và trang thiết bị tại toàn bộ bếp ăn tập thể, căng tin trường học, yêu cầu hoàn thành trước ngày 20/9/2026. Sở Y tế cũng tiến hành kiểm tra, đánh giá năng lực các cơ sở cung cấp thực phẩm, suất ăn cho trường học. Chúng tôi sẽ thực hiện số hóa và công khai mạng lưới đơn vị cung cấp thực phẩm an toàn, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt là kiên quyết dừng hợp đồng đối với các cơ sở cung cấp suất ăn, nguyên liệu không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.

Bên cạnh đó, Sở đang khẩn trương tham mưu UBND tỉnh ban hành văn bản chỉ đạo nhằm phân công rõ nhiệm vụ và cá thể hóa trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác quản lý an toàn thực phẩm tại các cơ sở giáo dục”, ông Hùng chia sẻ.

Đồng bộ với ngành Y tế, ngành Giáo dục cũng thiết lập những chế tài nghiêm khắc. Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa khẳng định, đơn vị đã quán triệt sâu sắc vấn đề này đến từng xã, phường và cơ sở giáo dục trực thuộc. Theo đó, các trường học phải truy xuất nguồn gốc nguyên liệu tận gốc và chăm chút bữa ăn của học sinh như bữa ăn của chính con em mình.

Đặc biệt, Sở kiên quyết xóa bỏ tư duy “khoán trắng” cho nhà bếp hay đối tác bên ngoài. Hiệu trưởng là người trực tiếp ký hợp đồng cung cấp suất ăn phải chịu trách nhiệm đầu tiên và toàn diện trước pháp luật nếu để xảy ra sự cố. Bất cứ nơi nào buông lỏng quản lý, người đứng đầu sẽ bị xem xét kỷ luật.

Linh hoạt cách làm, kiên định một mục tiêu

Dù có sự chỉ đạo sát sao từ cấp trên, song hiệu quả thực tế lại phụ thuộc rất lớn vào sự quyết liệt tại từng cơ sở. Ghi nhận thực tế tại các trường học trên địa bàn phường Hạc Thành (tỉnh Thanh Hóa) cho thấy, sự chủ động và minh bạch đang là “chìa khóa” giúp nhà trường giữ trọn niềm tin của phụ huynh.

Tại khối trường công lập, điển hình như Trường Mầm non Đông Thọ A - đơn vị có số lượng học sinh bán trú đông đảo, bài toán cân đối giữa chi phí đóng góp và chất lượng dinh dưỡng đã được hóa giải bằng mô hình “tổ giám sát ba bên”.

Bà Nguyễn Thị Mười - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, đều đặn mỗi sáng, đại diện Ban Giám hiệu, cán bộ nhà trường và nhân viên y tế đều túc trực tại bếp để kiểm tra thực phẩm đầu vào, đối chiếu số lượng, tem kiểm dịch cùng hóa đơn giao hàng. Nếu phát hiện thực phẩm kém chất lượng như thịt đổi màu hay rau héo úa, trường sẽ lập biên bản từ chối nhận, yêu cầu nhà cung cấp đổi trả thực phẩm đạt chuẩn ngay lập tức và sẵn sàng cắt hợp đồng vĩnh viễn nếu tái phạm.

Bên cạnh đó, thực đơn hàng ngày cũng được công khai trên bảng tin và nhóm Zalo để phụ huynh dễ dàng theo dõi khẩu phần, hàm lượng dinh dưỡng của con em mình.

Trong khi đó, ở khối tư thục, các đơn vị lại phát huy thế mạnh về công nghệ và tiêu chuẩn quốc tế. Chia sẻ về vấn đề nhập thực phẩm đầu vào, lưu mẫu và giám sát an toàn vệ sinh thực phẩm, cô Bùi Thu Vĩnh, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Newton TH cho biết: “Nhà trường luôn thiết lập một quy trình kiểm soát khép kín và áp dụng các tiêu chuẩn đo lường cụ thể thay vì cảm quan. Đối với khâu đầu vào, 100% thực phẩm, nguyên liệu phải được cung cấp bởi các đối tác đạt chứng nhận quản lý chất lượng như ISO 22000 hoặc HACCP, đi kèm hồ sơ truy xuất nguồn gốc minh bạch hàng ngày.

Bên cạnh đó, toàn bộ quá trình giao nhận, chế biến đến khâu chia suất đều được giám sát chặt chẽ qua hệ thống camera theo thời gian thực. Đặc biệt, công tác kiểm thực 3 bước và lưu mẫu thức ăn tối thiểu 24 giờ luôn được nhân viên y tế học đường thực hiện chuẩn chỉ, nghiêm ngặt theo đúng quy định của Bộ Y tế. Không chỉ dựa vào sự giám sát nội bộ, toàn bộ hình ảnh thực tế về nguồn nguyên liệu và khay ăn đều được chúng tôi cập nhật liên tục lên ứng dụng liên lạc điện tử, giúp phụ huynh có thể trực tiếp đồng hành, giám sát từ xa một cách an tâm tuyệt đối”.

Chính quyền cơ sở “chốt chặn” cuối cùng nơi cổng trường

Thiết lập rào chắn an toàn bên trong khuôn viên trường học là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Trên thực tế, những xe hàng rong, quán cóc mang mác thực phẩm “ba không” (không nhãn mác, không nguồn gốc, không hạn sử dụng) bủa vây trước cổng trường vẫn luôn là những cạm bẫy trực chờ học sinh. Nhận thức rõ lỗ hổng này, chính quyền cấp cơ sở đã vào cuộc để đảm nhận vai trò chốt chặn cuối cùng.

Trao đổi về giải pháp làm sạch môi trường quanh trường học, bà Nguyễn Thị Thanh Hiền - Phó Chủ tịch UBND kiêm Phó Trưởng Ban Chỉ đạo liên ngành về Vệ sinh an toàn thực phẩm phường Hạc Thành nhấn mạnh, địa phương coi đây là nhiệm vụ cốt lõi, gắn liền với sức khỏe trẻ nhỏ. Phường đã kiện toàn Ban Chỉ đạo và phân công rõ trách nhiệm cho từng lực lượng chuyên môn. Hiện tại, phường đang quản lý hơn 800 cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố, trong đó có 241 cơ sở nằm sát các trường học. Lực lượng chức năng liên tục rà soát, cập nhật danh sách và đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn các hộ kinh doanh tuân thủ nghiêm túc quy định về nguồn gốc thực phẩm.

Năm 2026, phường Hạc Thành đã triển khai 4 đợt kiểm tra, giám sát chuyên đề tại các khu vực tập trung đông học sinh. Qua đó, cơ quan chức năng đã phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính 15 trường hợp, buộc khắc phục triệt để tồn tại và cương quyết xử lý số thực phẩm trôi nổi theo đúng quy định pháp luật.

Cuộc chiến bảo vệ khay cơm, ly nước của học sinh trước “cơn bão” thực phẩm bẩn là một hành trình dài hạn. Chỉ thị số 33/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ không đơn thuần là một mệnh lệnh hành chính, mà đã trở thành lời hiệu triệu lương tri đối với những người làm giáo dục, quản lý và kinh doanh thực phẩm.

Tại Thanh Hóa, sự phối hợp nhịp nhàng giữa các sở, ban, ngành; sự minh bạch của từng nhà trường, cùng tinh thần trách nhiệm bám sát địa bàn của chính quyền cơ sở đang tạo nên một hệ sinh thái giám sát vững chắc. Chỉ khi mọi mắt xích đều thượng tôn pháp luật và làm việc bằng tình thương của người lớn, học sinh mới thực sự được tận hưởng một môi trường học đường an toàn để tự tin vươn xa./.