Trẻ “nghiện” mạng xã hội: Nguy cơ mắc bệnh lý tâm thần

Từ vài phút giải trí đến hàng giờ lướt màn hình

Sau giờ học, thay vì nghỉ ngơi hoặc đọc sách, nhiều học sinh có thói quen cầm điện thoại và lướt TikTok, Facebook Reels hay YouTube Shorts. Mỗi video chỉ kéo dài vài chục giây, nội dung liên tục thay đổi khiến việc xem trở nên dễ dàng và gần như không có điểm dừng rõ ràng.

Một học sinh có thể mở video ngắn với ý định “xem một chút” sau khi học bài, nhưng từ một video ban đầu, việc xem có thể kéo dài thành hàng chục video khác. Đến lúc ngồi vào bàn học, việc tập trung trở lại không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Em N. P. T. (học sinh THCS tại phường Tân Hòa) là một trong những học sinh “nghiện” video ngắn. Với em, việc xem video ngắn ban đầu chỉ là một cách giải trí sau giờ học. Thế nhưng, càng xem, em càng dễ bị cuốn vào những nội dung mới liên tục được đề xuất. Video này kết thúc, một video khác lập tức xuất hiện, khiến việc dừng lại không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Từ những khoảng thời gian ngắn ban đầu, việc lướt video có thể kéo dài thành hàng giờ. Điện thoại trở thành vật quen thuộc trong thời gian rảnh của T., từ lúc nghỉ ngơi sau giờ học cho đến trước khi đi ngủ. Những lúc không có việc gì làm, em lại tìm đến điện thoại để xem video. Chính sự lặp lại này khiến việc sử dụng mạng xã hội dần trở thành một thói quen khó bỏ.

Câu chuyện của em N. T. H. (học sinh THPT tại phường Tây Thạnh) cũng cho thấy một thực tế tương tự. Ở lứa tuổi THPT, khi học tập ngày càng có nhiều áp lực, mạng xã hội và những video ngắn trở thành một hình thức giải trí dễ tiếp cận. Chỉ cần vài thao tác trên điện thoại, H. có thể liên tục chuyển từ nội dung này sang nội dung khác mà không cần dành quá nhiều thời gian hay sự tập trung.

Điều đáng chú ý là sức hút của video ngắn không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở cách các nền tảng liên tục cung cấp những video mới. Người xem gần như không phải chủ động tìm kiếm quá nhiều nhưng vẫn luôn có nội dung để tiếp tục theo dõi. Với trẻ em, điều này có thể khiến các em khó nhận biết mình đã dành bao nhiêu thời gian cho màn hình.

Từ câu chuyện của T. và H., vấn đề không nằm ở việc trẻ xem một vài video để giải trí, mà ở thời lượng và cách sử dụng mạng xã hội. Khi những phút giải trí ngắn ngủi liên tục được kéo dài, thời gian dành cho học tập, nghỉ ngơi, vận động và giao tiếp trực tiếp cũng có thể bị thu hẹp.

Đáng lo hơn, việc sử dụng mạng xã hội quá nhiều có thể đi kèm những thay đổi về khả năng tập trung, thói quen sinh hoạt và cảm xúc của trẻ. Đây cũng là điều phụ huynh cần quan sát thay vì chỉ đơn thuần cấm đoán hoặc thu điện thoại.

Video ngắn được thiết kế để thu hút sự chú ý trong thời gian rất ngắn. Hình ảnh, âm thanh, chữ viết và nội dung liên tục thay đổi. Khi một video kết thúc, nội dung mới lập tức xuất hiện.

Nếu sử dụng quá nhiều, trẻ có thể hình thành thói quen tìm kiếm sự mới mẻ và chuyển đổi chú ý liên tục. Khi trở lại với những hoạt động cần sự kiên nhẫn như đọc sách, học bài hay nghe một bài giảng dài, trẻ có thể cảm thấy khó chịu, buồn chán hoặc dễ bị phân tâm.

Số lượng trẻ mắc bệnh lý tâm thần tăng đáng kể

Không chỉ ảnh hưởng đến thói quen tập trung, việc dành quá nhiều thời gian cho mạng xã hội còn dẫn đến nhiều vấn đề về sức khỏe tâm thần.

BS. Trương Thị Dung, Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần TP. HCM, cho biết số lượng bệnh nhi đến khám tại Bệnh viện Tâm thần TP. HCM tăng đáng kể. Nếu những năm trước có từ 200-300 trẻ đến khám/ngày thì hiện tại số lượng này tăng từ 300-500 trẻ/ngày.

Các bệnh lý và vấn đề sức khỏe tâm thần được ghi nhận ở trẻ gồm tăng động giảm chú ý, chậm phát triển trí tuệ, rối loạn cảm xúc như trầm cảm, lo âu và một số rối loạn tâm lý, tâm thần khác.

Bác sĩ Trương Thị Dung cho rằng tình trạng rối loạn tâm lý, tâm thần ở trẻ có xu hướng gia tăng và nguyên nhân đến từ nhiều yếu tố. Trong đó có áp lực học tập, áp lực từ gia đình và sự phát triển mạnh của mạng xã hội.

Theo bác sĩ, mạng xã hội có thể khiến trẻ dễ rơi vào trạng thái so sánh bản thân với người khác, đồng thời có nguy cơ tách rời khỏi đời sống thực tế. Việc dành quá nhiều thời gian cho game, mạng xã hội cũng có thể làm thay đổi mối quan hệ giữa trẻ với người thân trong gia đình.

Theo bác sĩ Trương Thị Dung, để hạn chế nguy cơ các vấn đề về tâm lý, tâm thần, phụ huynh cần giúp trẻ cân bằng giữa học tập, vui chơi và nghỉ ngơi. Việc học cần phù hợp với năng lực của từng trẻ, tránh tạo áp lực hoặc ép trẻ học quá sức.

Đặc biệt, phụ huynh cần hạn chế thời gian trẻ sử dụng mạng xã hội, đồng thời tăng cường các hoạt động vui chơi, vận động và giao tiếp trực tiếp trong gia đình.