Từ nông trại đến bàn ăn: Cách Nhật Bản giáo dục trẻ qua mỗi bữa trưa học đường

Trên khắp Nhật Bản, nhiều sáng kiến giáo dục thực phẩm đang được triển khai thông qua bữa ăn học đường. Trong đó, thành phố Fukuroi, thuộc phía Tây tỉnh Shizuoka, là một trong những địa phương tiêu biểu với mô hình tận dụng tối đa nguồn nguyên liệu được sản xuất ngay tại địa phương.

Khi bữa trưa học đường trở thành cầu nối giữa nông trại và lớp học

Fukuroi là thành phố tự định hướng phát triển với mục tiêu trở thành "Thành phố khỏe mạnh và giàu bản sắc văn hóa nhất Nhật Bản" ⁽¹⁾, đồng thời tích cực thúc đẩy sức khỏe cộng đồng thông qua chế độ dinh dưỡng.

Năm 2013, cùng thời điểm đưa vào vận hành Trung tâm Chế biến Bữa trưa Học đường Chubu mới, thành phố đã thành lập Văn phòng Xúc tiến Bữa trưa Học đường Ngon miệng (nay là Phòng Xúc tiến Bữa trưa Học đường Ngon miệng). Hiện nay, các bữa ăn được chuẩn bị tại ba trung tâm chế biến phục vụ hệ thống trường mầm non, mẫu giáo, tiểu học và trung học cơ sở đều ưu tiên sử dụng nông sản được trồng ngay tại Fukuroi.

Chia sẻ với chúng tôi, bà SHIOHARA Manami và bà YAMAMOTO Chiemi, đại diện Phòng Xúc tiến Bữa trưa Học đường Ngon miệng, cho biết: "Mục tiêu của chúng tôi là khoảng 1/3 lượng rau sử dụng trong bữa trưa học đường được thu hoạch ngay tại thành phố. Chúng tôi đã lựa chọn 10 loại nông sản ⁽²⁾ thường xuyên xuất hiện trong thực đơn và có thể sản xuất tại địa phương để đề nghị nông dân ưu tiên canh tác".

Tại các trung tâm chế biến bữa ăn, nhân viên luôn được yêu cầu ưu tiên sử dụng rau củ do địa phương sản xuất. Trong trường hợp nguồn cung chưa đáp ứng đủ, lượng còn thiếu sẽ được bổ sung thông qua các cửa hàng kinh doanh rau quả trong thành phố.

Theo bà SHIOHARA, để đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định quanh năm, các loại nông sản có thời gian bảo quản dài như khoai tây và hành tây được lưu trữ tại các kho do thành phố thuê, với hệ thống kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm nhằm duy trì chất lượng. Bên cạnh đó, thành phố còn xây dựng lịch mùa vụ hằng năm đối với các loại nông sản địa phương, đồng thời duy trì trao đổi thường xuyên giữa các trung tâm chế biến và nông dân về tình hình thu hoạch để chủ động điều chỉnh thực đơn phù hợp.

Những món ăn thủ công giúp nuôi dưỡng tình yêu với thực phẩm

Một trong những điểm nổi bật của chương trình bữa trưa học đường tại Fukuroi là việc đẩy mạnh giáo dục thực phẩm (Shokuiku) thông qua các món ăn được chế biến thủ công.

Bà YAMAMOTO chia sẻ: "Chúng tôi tận dụng các loại nông sản theo mùa của địa phương để chế biến nhiều món ăn như kakiage (rau củ chiên giòn) trộn lá trà, mứt dâu tây tự làm hay bánh croquette từ khoai tây và khoai lang. Đây đều là những món được các em học sinh rất yêu thích".

Song song với đó, thành phố cũng chú trọng giảm thiểu lãng phí thực phẩm. Chẳng hạn, những củ cải trắng không đạt tiêu chuẩn thương mại sẽ được chế biến thành củ cải khô để sử dụng trong các món chả giò hoặc món xào.

Đặc biệt, các loại rau củ và trái cây do chính học sinh thu hoạch trong các hoạt động trải nghiệm cũng được đưa vào thực đơn bữa trưa, qua đó giúp các em cảm nhận rõ hơn giá trị của thực phẩm và công sức tạo nên mỗi bữa ăn.

Nuôi dưỡng lòng biết ơn từ những bữa ăn hằng ngày

Theo bà SHIOHARA, việc học sinh có cơ hội gặp gỡ và giao lưu trực tiếp với những người nông dân mang lại giá trị giáo dục rất lớn: "Thông qua việc được trực tiếp gặp gỡ các nhà sản xuất, trẻ không chỉ hiểu hơn về những nông sản được trồng tại địa phương mà còn hình thành lòng biết ơn đối với những người đã tạo ra thực phẩm. Mỗi khi biết bữa trưa hôm đó sử dụng nguyên liệu của Fukuroi, các em đều rất hào hứng và cảm thấy tự hào về nông sản quê hương”.

Tại Fukuroi, mỗi bữa trưa và khoảng thời gian dùng bữa đều được xem là một giờ học về giáo dục thực phẩm. Mỗi trường học và cơ sở giáo dục mầm non đều nhận được tài liệu giới thiệu về thực đơn cùng nguồn gốc nguyên liệu trong ngày. Bên cạnh đó, học sinh còn được tìm hiểu về thực phẩm thông qua các chương trình phát thanh trong giờ ăn và các học liệu số được thiết kế riêng.

Chia sẻ về định hướng trong thời gian tới, bà SHIOHARA cho biết: "Thông qua những bữa trưa học đường ngon miệng, chúng tôi mong muốn các em vừa cảm thấy thích thú khi ăn, vừa hình thành những thói quen dinh dưỡng lành mạnh, tạo nền tảng cho sức khỏe suốt cuộc đời".

Trong thời gian tới, thành phố Fukuroi sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các nhà sản xuất địa phương để mang đến những bữa trưa học đường không chỉ đảm bảo dinh dưỡng mà còn giúp trẻ em hiểu và trân trọng hơn giá trị của thực phẩm.

Mô hình của thành phố Fukuroi cho thấy bữa ăn học đường không chỉ nhằm cung cấp đủ năng lượng mà còn là một phần của chương trình giáo dục, giúp trẻ hiểu về thực phẩm, môi trường và trách nhiệm với cộng đồng.

Tại Việt Nam, nhiều chuyên gia cũng cho rằng, bữa ăn bán trú cần được nhìn nhận như một nội dung của giáo dục toàn diện, thay vì chỉ là hoạt động phục vụ ăn uống. Những kinh nghiệm từ Nhật Bản có thể là gợi ý hữu ích trong quá trình hoàn thiện chính sách dinh dưỡng học đường và xây dựng môi trường học tập lành mạnh cho trẻ em.

Bài: MOROHASHI Kumiko
Ảnh: Phòng Xúc tiến Bữa trưa Học đường Ngon miệng, thành phố Fukuroi
(Theo Public Relations Office Government of Japan)